यदग्ने रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागादग्नेरग्नित्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ १ ॥ यदादित्यस्य रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागादादित्यादादित्यत्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ २ ॥ यच्छन्द्रमसो रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागाच्चन्द्राच्चन्द्रत्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ ३ ॥ यद्विद्युतो रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागाद्विद्युतो विद्युत्त्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ ४ ॥ एतद्ध स्म वै तद्विद्वांस आहुः पूर्वे महाशाला महाश्रोत्रिया न नोऽद्य कश्चनाश्रुतममतमविज्ञातमुदाहरिष्यतीति ह्येभ्यो विदांचक्रुः ॥ ५ ॥ यदु रोहितमिवाभूदिति तेजसस्तद्रूपमिति तद्विदांचक्रुर्यदु शुक्लमिवाभूदित्यपांरूपमिति तद्विदांचक्रुर्यदु कृष्णमिवाभूदित्यन्नस्य रूपमिति तद्विदांचक्रुः ॥ ६ ॥ यद्वविज्ञातमिवाभूदित्येतासामेव देवतानांसमास इति तद्विदांचक्रुर्यथा तु खलु सोम्येमास्तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत्त्रिवृदेकैका भवति तन्मे विजानीहीति ॥ ७ ॥

Whatever is the red form of fire is the form of heat; whatever is white is the form of water; whatever is black is the form of food. Fire's character as fire has vanished; the modification is only a verbal handle, a name - the reality is that there are just three forms. Whatever is the red form of the sun is the form of heat; whatever is white is the form of water; whatever is black is the form of food. The sun's character as sun has vanished; the modification is only a verbal handle, a name - the reality is that there are just three forms. Whatever is the red form of the moon is the form of heat; whatever is white is the form of water; whatever is black is the form of food. The moon's character as moon has vanished; the modification is only a verbal handle, a name - the reality is that there are just three forms. Whatever is the red form of lightning is the form of heat; whatever is white is the form of water; whatever is black is the form of food. Lightning's character as lightning has vanished; the modification is only a verbal handle, a name - the reality is that there are just three forms. It was indeed with this knowledge that the great householders and great scholars of old used to say: 'No one can now bring up before us anything that we have not heard, thought, or understood' - for they knew all this from these three alone. Whatever seemed red, they knew was the form of heat; whatever seemed white, they knew was the form of water; whatever seemed black, they knew was the form of food. Whatever seemed entirely unknowable, they knew was a combination of just these three deities. Learn from me, my dear, how each of these three deities, on reaching a person, becomes threefold.

यदग्ने रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागादग्नेरग्नित्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ १ ॥ यदादित्यस्य रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागादादित्यादादित्यत्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ २ ॥ यच्छन्द्रमसो रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागाच्चन्द्राच्चन्द्रत्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ ३ ॥ यद्विद्युतो रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागाद्विद्युतो विद्युत्त्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ ४ ॥ एतद्ध स्म वै तद्विद्वांस आहुः पूर्वे महाशाला महाश्रोत्रिया न नोऽद्य कश्चनाश्रुतममतमविज्ञातमुदाहरिष्यतीति ह्येभ्यो विदांचक्रुः ॥ ५ ॥ यदु रोहितमिवाभूदिति तेजसस्तद्रूपमिति तद्विदांचक्रुर्यदु शुक्लमिवाभूदित्यपांरूपमिति तद्विदांचक्रुर्यदु कृष्णमिवाभूदित्यन्नस्य रूपमिति तद्विदांचक्रुः ॥ ६ ॥ यद्वविज्ञातमिवाभूदित्येतासामेव देवतानांसमास इति तद्विदांचक्रुर्यथा तु खलु सोम्येमास्तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत्त्रिवृदेकैका भवति तन्मे विजानीहीति ॥ ७ ॥

अग्नि का जो लाल रूप है, वह तेज का रूप है; जो श्वेत है, वह जल का रूप है; जो कृष्ण है, वह अन्न का रूप है। अग्नि का अग्नित्व लुप्त हो गया है; विकार तो केवल वाणी का आधार है, नाम मात्र है - सत्य तो बस यही है कि तीन ही रूप हैं। सूर्य का जो लाल रूप है, वह तेज का रूप है; जो श्वेत है, वह जल का रूप है; जो कृष्ण है, वह अन्न का रूप है। सूर्य का सूर्यत्व लुप्त हो गया है; विकार तो केवल वाणी का आधार है, नाम मात्र है - सत्य तो बस यही है कि तीन ही रूप हैं। चन्द्रमा का जो लाल रूप है, वह तेज का रूप है; जो श्वेत है, वह जल का रूप है; जो कृष्ण है, वह अन्न का रूप है। चन्द्रमा का चन्द्रत्व लुप्त हो गया है; विकार तो केवल वाणी का आधार है, नाम मात्र है - सत्य तो बस यही है कि तीन ही रूप हैं। बिजली का जो लाल रूप है, वह तेज का रूप है; जो श्वेत है, वह जल का रूप है; जो कृष्ण है, वह अन्न का रूप है। बिजली का विद्युत्त्व लुप्त हो गया है; विकार तो केवल वाणी का आधार है, नाम मात्र है - सत्य तो बस यही है कि तीन ही रूप हैं। इसी ज्ञान के साथ प्राचीन काल के महान् गृहस्थ और महान् वेदज्ञ कहा करते थे - 'अब हमारे सामने कोई भी ऐसा नहीं ला सकता जो हमने सुना, सोचा या समझा न हो' - क्योंकि वे इन तीन के द्वारा ही सब कुछ जानते थे। जो कुछ लाल-सा प्रतीत होता, वे जानते कि यह तेज का रूप है; जो श्वेत-सा प्रतीत होता, वे जानते कि यह जल का रूप है; जो कृष्ण-सा प्रतीत होता, वे जानते कि यह अन्न का रूप है। जो कुछ पूर्णतः अज्ञेय-सा प्रतीत होता, वे जानते कि यह इन्हीं तीन देवताओं का सम्मिश्रण है। मुझसे यह जानो, सोम्य, कि पुरुष में पहुँचकर ये तीनों देवता कैसे त्रिवृत् होते हैं।

यदग्ने रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागादग्नेरग्नित्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ १ ॥ यदादित्यस्य रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागादादित्यादादित्यत्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ २ ॥ यच्छन्द्रमसो रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागाच्चन्द्राच्चन्द्रत्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ ३ ॥ यद्विद्युतो रोहितंरूपं तेजसस्तद्रूपं यच्छुक्लं तदपां यत्कृष्णं तदन्नस्यापागाद्विद्युतो विद्युत्त्वं वाचारम्भणं विकारो नामधेयं त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् ॥ ४ ॥ एतद्ध स्म वै तद्विद्वांस आहुः पूर्वे महाशाला महाश्रोत्रिया न नोऽद्य कश्चनाश्रुतममतमविज्ञातमुदाहरिष्यतीति ह्येभ्यो विदांचक्रुः ॥ ५ ॥ यदु रोहितमिवाभूदिति तेजसस्तद्रूपमिति तद्विदांचक्रुर्यदु शुक्लमिवाभूदित्यपांरूपमिति तद्विदांचक्रुर्यदु कृष्णमिवाभूदित्यन्नस्य रूपमिति तद्विदांचक्रुः ॥ ६ ॥ यद्वविज्ञातमिवाभूदित्येतासामेव देवतानांसमास इति तद्विदांचक्रुर्यथा तु खलु सोम्येमास्तिस्रो देवताः पुरुषं प्राप्य त्रिवृत्त्रिवृदेकैका भवति तन्मे विजानीहीति ॥ ७ ॥

अग्नीचे जे लाल रूप आहे, ते तेजाचे रूप आहे; जे शुभ्र आहे, ते जलाचे रूप आहे; जे काळे आहे, ते अन्नाचे रूप आहे. अग्नीचे अग्नित्व लुप्त झाले आहे; विकार तर केवळ वाणीचा आधार आहे, नाममात्र आहे - सत्य तर एवढेच आहे की तीनच रूपे आहेत. सूर्याचे जे लाल रूप आहे, ते तेजाचे रूप आहे; जे शुभ्र आहे, ते जलाचे रूप आहे; जे काळे आहे, ते अन्नाचे रूप आहे. सूर्याचे सूर्यत्व लुप्त झाले आहे; विकार तर केवळ वाणीचा आधार आहे, नाममात्र आहे - सत्य तर एवढेच आहे की तीनच रूपे आहेत. चंद्राचे जे लाल रूप आहे, ते तेजाचे रूप आहे; जे शुभ्र आहे, ते जलाचे रूप आहे; जे काळे आहे, ते अन्नाचे रूप आहे. चंद्राचे चंद्रत्व लुप्त झाले आहे; विकार तर केवळ वाणीचा आधार आहे, नाममात्र आहे - सत्य तर एवढेच आहे की तीनच रूपे आहेत. विजेचे जे लाल रूप आहे, ते तेजाचे रूप आहे; जे शुभ्र आहे, ते जलाचे रूप आहे; जे काळे आहे, ते अन्नाचे रूप आहे. विजेचे विद्युत्त्व लुप्त झाले आहे; विकार तर केवळ वाणीचा आधार आहे, नाममात्र आहे - सत्य तर एवढेच आहे की तीनच रूपे आहेत. याच ज्ञानासह प्राचीन काळातील महान गृहस्थ आणि महान वेदज्ञ म्हणत असत - 'आता आमच्यासमोर कोणीही असे काही आणू शकत नाही जे आम्ही ऐकले, विचार केला किंवा समजलो नसू' - कारण ते या तिघांद्वारेच सर्व काही जाणत असत. जे काही लालसर वाटे, ते जाणत की हे तेजाचे रूप आहे; जे शुभ्रसर वाटे, ते जाणत की हे जलाचे रूप आहे; जे काळसर वाटे, ते जाणत की हे अन्नाचे रूप आहे. जे काही पूर्णपणे अज्ञेय वाटे, ते जाणत की हे याच तीन देवतांचे मिश्रण आहे. माझ्याकडून हे जाणून घे, सोम्या, की पुरुषात पोहोचून हे तिन्ही देवता कसे त्रिवृत् होतात.