अथ हैनं यजमान उवाच भगवन्तं वा अहं विविदिषाणीत्युषस्तिरस्मि चाक्रायण इति होवाच ॥ १ ॥ स होवाच भगवन्तं वा अहमेभिः सर्वैरार्त्विज्यैः पर्यैषिषं भगवतो वा अहमवित्त्यान्यानवृषि ॥ २ ॥ भगवांस्त्वेव मे सर्वैरार्त्विज्यैरिति तथेत्यथ तर्ह्येत एव समतिसृष्टाः स्तुवतां यावत्त्वेभ्यो धनं दद्यास्तावन्मम दद्या इति तथेति ह यजमान उवाच ॥ ३ ॥ अथ हैनं प्रस्तोतोपससाद प्रस्तोतर्या देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रस्तोष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ४ ॥ प्राण इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतानि प्राणमेवाभिसंविशन्ति प्राणमभ्युज्जिहते सैषा देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रास्तोष्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति ॥ ५ ॥ अथ हैनमुद्गातोपससादोद्गातर्या देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुद्गास्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ६ ॥ आदित्य इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यादित्यमुच्चैः सन्तं गायन्ति सैषा देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुदगास्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति ॥ ७ ॥ अथ हैनं प्रतिहर्तोपससाद प्रतिहर्तर्या देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रतिहरिष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ८ ॥ अन्नमिति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतन्यन्नमेव प्रतिहरमाणानि जीवन्ति सैषा देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रत्यहरिष्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति तथोक्तस्य मयेति ॥ ९ ॥

Then the sacrificer said to him, 'I should like to know who you are, sir.' 'I am Ushasti Chakrayana,' he replied. The sacrificer said, 'I searched everywhere for you to fill all these priestly offices; not finding you, sir, I chose others. But now, sir, take up all the priestly offices yourself.' 'So be it,' said Ushasti, 'but let those others chant as before; only give me as much wealth as you would give them.' 'So be it,' said the sacrificer. Then the Prastotr priest came to him and said, 'Sir, the deity connected with the Prastava - if I sing the Prastava without knowing that deity, my head will fall off. Please tell me who that deity is.' 'Breath,' said Ushasti. 'All these beings enter into breath alone, and rise up from breath alone; that is the deity connected with the Prastava. Had you sung it without knowing this, your head would have fallen off, just as I told you.' Then the Udgatr priest came to him and said, 'Sir, the deity connected with the Udgitha - if I sing the Udgitha without knowing that deity, my head will fall off. Please tell me who that deity is.' 'The sun,' said Ushasti. 'All these beings, standing far off, sing praise to the sun; that is the deity connected with the Udgitha. Had you sung it without knowing this, your head would have fallen off, just as I told you.' Then the Pratihartr priest came to him and said, 'Sir, the deity connected with the Pratihara - if I perform the Pratihara without knowing that deity, my head will fall off. Please tell me who that deity is.' 'Food,' said Ushasti. 'All these beings live only by partaking of food; that is the deity connected with the Pratihara. Had you performed it without knowing this, your head would have fallen off, just as I told you.'

अथ हैनं यजमान उवाच भगवन्तं वा अहं विविदिषाणीत्युषस्तिरस्मि चाक्रायण इति होवाच ॥ १ ॥ स होवाच भगवन्तं वा अहमेभिः सर्वैरार्त्विज्यैः पर्यैषिषं भगवतो वा अहमवित्त्यान्यानवृषि ॥ २ ॥ भगवांस्त्वेव मे सर्वैरार्त्विज्यैरिति तथेत्यथ तर्ह्येत एव समतिसृष्टाः स्तुवतां यावत्त्वेभ्यो धनं दद्यास्तावन्मम दद्या इति तथेति ह यजमान उवाच ॥ ३ ॥ अथ हैनं प्रस्तोतोपससाद प्रस्तोतर्या देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रस्तोष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ४ ॥ प्राण इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतानि प्राणमेवाभिसंविशन्ति प्राणमभ्युज्जिहते सैषा देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रास्तोष्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति ॥ ५ ॥ अथ हैनमुद्गातोपससादोद्गातर्या देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुद्गास्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ६ ॥ आदित्य इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यादित्यमुच्चैः सन्तं गायन्ति सैषा देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुदगास्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति ॥ ७ ॥ अथ हैनं प्रतिहर्तोपससाद प्रतिहर्तर्या देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रतिहरिष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ८ ॥ अन्नमिति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतन्यन्नमेव प्रतिहरमाणानि जीवन्ति सैषा देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रत्यहरिष्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति तथोक्तस्य मयेति ॥ ९ ॥

तब यजमान ने उससे कहा, 'महोदय, मैं जानना चाहता हूँ कि आप कौन हैं।' उसने कहा, 'मैं उषस्ति चाक्रायण हूँ।' यजमान ने कहा, 'मैं इन सब ऋत्विज पदों के लिए आपको खोज रहा था; न मिलने पर, महोदय, मैंने अन्य लोगों को चुन लिया। परन्तु अब, महोदय, आप स्वयं सब ऋत्विज पद ग्रहण कीजिए।' 'ऐसा ही हो,' उषस्ति ने कहा, 'परन्तु वे अन्य लोग पहले की भाँति गाते रहें; मुझे बस उतना ही धन दीजिए जितना उन्हें देते।' 'ऐसा ही हो,' यजमान ने कहा। तब प्रस्तोता उसके पास आया और बोला, 'महोदय, प्रस्ताव से सम्बद्ध देवता - यदि मैं उस देवता को जाने बिना प्रस्ताव गाऊँ, तो मेरा सिर गिर जाएगा। कृपया मुझे बताइए वह देवता कौन है।' 'प्राण,' उषस्ति ने कहा। 'ये सब प्राणी प्राण में ही प्रवेश करते हैं, और प्राण से ही उठते हैं; वही प्रस्ताव से सम्बद्ध देवता है। यदि तुम इसे जाने बिना गाते, तो जैसा मैंने कहा था, तुम्हारा सिर गिर जाता।' तब उद्गाता उसके पास आया और बोला, 'महोदय, उद्गीथ से सम्बद्ध देवता - यदि मैं उस देवता को जाने बिना उद्गीथ गाऊँ, तो मेरा सिर गिर जाएगा। कृपया मुझे बताइए वह देवता कौन है।' 'सूर्य,' उषस्ति ने कहा। 'ये सब प्राणी दूर खड़े होकर सूर्य की स्तुति गाते हैं; वही उद्गीथ से सम्बद्ध देवता है। यदि तुम इसे जाने बिना गाते, तो जैसा मैंने कहा था, तुम्हारा सिर गिर जाता।' तब प्रतिहर्ता उसके पास आया और बोला, 'महोदय, प्रतिहार से सम्बद्ध देवता - यदि मैं उस देवता को जाने बिना प्रतिहार करूँ, तो मेरा सिर गिर जाएगा। कृपया मुझे बताइए वह देवता कौन है।' 'अन्न,' उषस्ति ने कहा। 'ये सब प्राणी अन्न ग्रहण करके ही जीवित रहते हैं; वही प्रतिहार से सम्बद्ध देवता है। यदि तुम इसे जाने बिना करते, तो जैसा मैंने कहा था, तुम्हारा सिर गिर जाता।'

अथ हैनं यजमान उवाच भगवन्तं वा अहं विविदिषाणीत्युषस्तिरस्मि चाक्रायण इति होवाच ॥ १ ॥ स होवाच भगवन्तं वा अहमेभिः सर्वैरार्त्विज्यैः पर्यैषिषं भगवतो वा अहमवित्त्यान्यानवृषि ॥ २ ॥ भगवांस्त्वेव मे सर्वैरार्त्विज्यैरिति तथेत्यथ तर्ह्येत एव समतिसृष्टाः स्तुवतां यावत्त्वेभ्यो धनं दद्यास्तावन्मम दद्या इति तथेति ह यजमान उवाच ॥ ३ ॥ अथ हैनं प्रस्तोतोपससाद प्रस्तोतर्या देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रस्तोष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ४ ॥ प्राण इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतानि प्राणमेवाभिसंविशन्ति प्राणमभ्युज्जिहते सैषा देवता प्रस्तावमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रास्तोष्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति ॥ ५ ॥ अथ हैनमुद्गातोपससादोद्गातर्या देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुद्गास्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ६ ॥ आदित्य इति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यादित्यमुच्चैः सन्तं गायन्ति सैषा देवतोद्गीथमन्वायत्ता तां चेदविद्वानुदगास्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति ॥ ७ ॥ अथ हैनं प्रतिहर्तोपससाद प्रतिहर्तर्या देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रतिहरिष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति मा भगवानवोचत्कतमा सा देवतेति ॥ ८ ॥ अन्नमिति होवाच सर्वाणि ह वा इमानि भूतन्यन्नमेव प्रतिहरमाणानि जीवन्ति सैषा देवता प्रतिहारमन्वायत्ता तां चेदविद्वान्प्रत्यहरिष्यो मूर्धा ते व्यपतिष्यत्तथोक्तस्य मयेति तथोक्तस्य मयेति ॥ ९ ॥

तेव्हा यजमान त्याला म्हणाला, 'महाराज, मला जाणून घ्यायचे आहे की आपण कोण आहात.' तो म्हणाला, 'मी उषस्ती चाक्रायण आहे.' यजमान म्हणाला, 'मी या सर्व ऋत्विज पदांसाठी आपल्याला शोधत होतो; न सापडल्याने, महाराज, मी इतरांची निवड केली. पण आता, महाराज, आपणच सर्व ऋत्विज पदे स्वीकारा.' 'असेच होवो,' उषस्ती म्हणाला, 'पण ते इतर पूर्वीप्रमाणे गातच राहू देत; मला फक्त तितकेच धन द्या जितके त्यांना द्याल.' 'असेच होवो,' यजमान म्हणाला. मग प्रस्तोता त्याच्याजवळ आला आणि म्हणाला, 'महाराज, प्रस्तावाशी संबंधित देवता - जर मी ती देवता न जाणता प्रस्ताव गायलो, तर माझे डोके गळून पडेल. कृपया मला सांगा ती देवता कोण आहे.' 'प्राण,' उषस्ती म्हणाला. 'हे सर्व प्राणी प्राणातच प्रवेश करतात, आणि प्राणातूनच उठतात; तीच प्रस्तावाशी संबंधित देवता आहे. जर तू हे न जाणता गायला असतास, तर मी सांगितल्याप्रमाणे तुझे डोके गळून पडले असते.' मग उद्गाता त्याच्याजवळ आला आणि म्हणाला, 'महाराज, उद्गीथाशी संबंधित देवता - जर मी ती देवता न जाणता उद्गीथ गायलो, तर माझे डोके गळून पडेल. कृपया मला सांगा ती देवता कोण आहे.' 'सूर्य,' उषस्ती म्हणाला. 'हे सर्व प्राणी दूर उभे राहून सूर्याची स्तुती गातात; तीच उद्गीथाशी संबंधित देवता आहे. जर तू हे न जाणता गायला असतास, तर मी सांगितल्याप्रमाणे तुझे डोके गळून पडले असते.' मग प्रतिहर्ता त्याच्याजवळ आला आणि म्हणाला, 'महाराज, प्रतिहाराशी संबंधित देवता - जर मी ती देवता न जाणता प्रतिहार केला, तर माझे डोके गळून पडेल. कृपया मला सांगा ती देवता कोण आहे.' 'अन्न,' उषस्ती म्हणाला. 'हे सर्व प्राणी अन्न ग्रहण करूनच जगतात; तीच प्रतिहाराशी संबंधित देवता आहे. जर तू हे न जाणता केला असतास, तर मी सांगितल्याप्रमाणे तुझे डोके गळून पडले असते.'