The Geese and the Hidden Sage
॥ इति तृतीयोऽध्यायः ॥ ॥ चतुर्थोऽध्यायः ॥ जानश्रुतिर्ह पौत्रायणः श्रद्धादेयो बहुदायी बहुपाक्य आस स ह सर्वत आवसथान्मापयांचक्रे सर्वत एव मेऽन्नमत्स्यन्तीति ॥ १ ॥ अथ हंसा निशायामतिपेतुस्तद्धैवं हं सोहं समभ्युवाद हो होऽयि भल्लाक्ष भल्लाक्ष जानश्रुतेः पौत्रायणस्य समं दिवा ज्योतिराततं तन्मा प्रसाङ्क्षी स्तत्त्वा मा प्रधाक्षीरिति ॥ २ ॥ तमु ह परः प्रत्युवाच कम्वर एनमेतत्सन्तं सयुग्वानमिव रैक्वमात्थेति यो नु कथं सयुग्वा रैक्व इति ॥ ३ ॥ यथा कृतायविजितायाधरेयाः संयन्त्येवमेनं सर्वं तदभिसमैति यत्किंच प्रजाः साधु कुर्वन्ति यस्तद्वेद यत्स वेद स मयैतदुक्त इति ॥ ४ ॥ तदु ह जानश्रुतिः पौत्रायण उपशुश्राव स ह संजिहान एव क्षत्तारमुवाचाङ्गारे ह सयुग्वानमिव रैक्वमात्थेति यो नु कथं सयुग्वा रैक्व इति ॥ ५ ॥ यथा कृतायविजितायाधरेयाः संयन्त्येवमेनं सर्वं तदभिसमैति यत्किंच प्रजाः साधु कुर्वन्ति यस्तद्वेद यत्स वेद स मयैतदुक्त इति ॥ ६ ॥ स ह क्षत्तान्विष्य नाविदमिति प्रत्येयाय तं होवाच यत्रारे ब्राह्मणस्यान्वेषणा तदेनमर्च्छेति ॥ ७ ॥ सोऽधस्ताच्छकटस्य पामानं कषमाणमुपोपविवेश तं हाभ्युवाद त्वं नु भगवः सयुग्वा रैक्व इत्यहं ह्यरा३ इति ह प्रतिजज्ञे स ह क्षत्ताविदमिति प्रत्येयाय ॥ ८ ॥
Janashruti, the great-grandson of Janashruta, was a man devoted to giving, who gave generously and cooked lavishly for guests; he had rest-houses built everywhere, thinking, 'Everywhere people will eat my food.' One night, some wild geese flew overhead, and one goose said to another, 'Hey there, Bhallaksha, Bhallaksha! The light of Janashruti, the great-grandson of Janashruta, has spread as wide as heaven. Do not touch it, lest it burn you.' The other goose replied, 'Really, who is this that you speak of as if he were like Raikva with the cart?' 'How, then, is Raikva with the cart?' asked the first. 'As lower throws in a game of dice all belong to the winner of the highest throw, so whatever good deeds people do all belong to him. And whoever knows what he knows - I have said only this much about him.' Janashruti overheard this conversation, and as soon as he rose in the morning, he said to his attendant, 'You speak of me as if I were like Raikva with the cart!' 'How, then, is Raikva with the cart?' asked the attendant, repeating the whole exchange. The attendant went searching but could not find him, and returned saying, 'I could not find him.' Janashruti said, 'Well, wherever a Brahmin might be sought, go and search for him there.' The attendant found a man sitting beneath a cart, scratching his sores, and approached him, saying, 'Sir, are you Raikva with the cart?' 'Yes, here I am,' the man replied. So the attendant returned and said, 'I have found him.'
The Geese and the Hidden Sage
॥ इति तृतीयोऽध्यायः ॥ ॥ चतुर्थोऽध्यायः ॥ जानश्रुतिर्ह पौत्रायणः श्रद्धादेयो बहुदायी बहुपाक्य आस स ह सर्वत आवसथान्मापयांचक्रे सर्वत एव मेऽन्नमत्स्यन्तीति ॥ १ ॥ अथ हंसा निशायामतिपेतुस्तद्धैवं हं सोहं समभ्युवाद हो होऽयि भल्लाक्ष भल्लाक्ष जानश्रुतेः पौत्रायणस्य समं दिवा ज्योतिराततं तन्मा प्रसाङ्क्षी स्तत्त्वा मा प्रधाक्षीरिति ॥ २ ॥ तमु ह परः प्रत्युवाच कम्वर एनमेतत्सन्तं सयुग्वानमिव रैक्वमात्थेति यो नु कथं सयुग्वा रैक्व इति ॥ ३ ॥ यथा कृतायविजितायाधरेयाः संयन्त्येवमेनं सर्वं तदभिसमैति यत्किंच प्रजाः साधु कुर्वन्ति यस्तद्वेद यत्स वेद स मयैतदुक्त इति ॥ ४ ॥ तदु ह जानश्रुतिः पौत्रायण उपशुश्राव स ह संजिहान एव क्षत्तारमुवाचाङ्गारे ह सयुग्वानमिव रैक्वमात्थेति यो नु कथं सयुग्वा रैक्व इति ॥ ५ ॥ यथा कृतायविजितायाधरेयाः संयन्त्येवमेनं सर्वं तदभिसमैति यत्किंच प्रजाः साधु कुर्वन्ति यस्तद्वेद यत्स वेद स मयैतदुक्त इति ॥ ६ ॥ स ह क्षत्तान्विष्य नाविदमिति प्रत्येयाय तं होवाच यत्रारे ब्राह्मणस्यान्वेषणा तदेनमर्च्छेति ॥ ७ ॥ सोऽधस्ताच्छकटस्य पामानं कषमाणमुपोपविवेश तं हाभ्युवाद त्वं नु भगवः सयुग्वा रैक्व इत्यहं ह्यरा३ इति ह प्रतिजज्ञे स ह क्षत्ताविदमिति प्रत्येयाय ॥ ८ ॥
जानश्रुति पौत्रायण एक श्रद्धापूर्वक दान देने वाला, बहुत दान करने वाला, प्रचुर भोजन बनवाने वाला व्यक्ति था। उसने सब जगह विश्रामगृह बनवाए, यह सोचकर कि 'सब जगह लोग मेरा अन्न खाएँगे।' एक रात कुछ हंस उड़ते हुए ऊपर से गुज़रे, और एक हंस ने दूसरे से कहा, 'अरे भल्लाक्ष, भल्लाक्ष! जानश्रुति पौत्रायण का तेज स्वर्ग के समान फैला हुआ है। इसे मत छूना, कहीं यह तुम्हें जला न दे।' दूसरे हंस ने उत्तर दिया, 'भला, तुम इसे रैक्व सयुग्वा के समान क्यों कहते हो?' 'तो फिर रैक्व सयुग्वा कैसा है?' पहले ने पूछा। 'जैसे पासों के खेल में निम्न दाँव सब उच्चतम दाँव जीतने वाले के हो जाते हैं, वैसे ही प्रजा जो कुछ भी सत्कर्म करती है, वह सब उसी का हो जाता है। और जो उसे जानता है जो वह जानता है - मैंने उसके विषय में इतना ही कहा है।' जानश्रुति ने यह वार्तालाप सुन लिया, और सवेरे उठते ही उसने अपने सेवक से कहा, 'तुम मुझे रैक्व सयुग्वा के समान कहते हो!' 'तो फिर रैक्व सयुग्वा कैसा है?' सेवक ने पूछा, और सारा वार्तालाप दोहराया। सेवक खोजने गया परन्तु उसे न पा सका, और लौटकर बोला, 'मुझे वह नहीं मिला।' जानश्रुति ने कहा, 'जहाँ भी ब्राह्मण को खोजा जाता है, वहीं जाकर खोजो।' सेवक को एक व्यक्ति गाड़ी के नीचे बैठा अपने घावों को खुजलाता हुआ मिला, और उसने उसके पास जाकर पूछा, 'महोदय, क्या आप रैक्व सयुग्वा हैं?' 'हाँ, मैं वही हूँ,' उस व्यक्ति ने कहा। तब सेवक लौटकर बोला, 'मुझे वह मिल गया।'
The Geese and the Hidden Sage
॥ इति तृतीयोऽध्यायः ॥ ॥ चतुर्थोऽध्यायः ॥ जानश्रुतिर्ह पौत्रायणः श्रद्धादेयो बहुदायी बहुपाक्य आस स ह सर्वत आवसथान्मापयांचक्रे सर्वत एव मेऽन्नमत्स्यन्तीति ॥ १ ॥ अथ हंसा निशायामतिपेतुस्तद्धैवं हं सोहं समभ्युवाद हो होऽयि भल्लाक्ष भल्लाक्ष जानश्रुतेः पौत्रायणस्य समं दिवा ज्योतिराततं तन्मा प्रसाङ्क्षी स्तत्त्वा मा प्रधाक्षीरिति ॥ २ ॥ तमु ह परः प्रत्युवाच कम्वर एनमेतत्सन्तं सयुग्वानमिव रैक्वमात्थेति यो नु कथं सयुग्वा रैक्व इति ॥ ३ ॥ यथा कृतायविजितायाधरेयाः संयन्त्येवमेनं सर्वं तदभिसमैति यत्किंच प्रजाः साधु कुर्वन्ति यस्तद्वेद यत्स वेद स मयैतदुक्त इति ॥ ४ ॥ तदु ह जानश्रुतिः पौत्रायण उपशुश्राव स ह संजिहान एव क्षत्तारमुवाचाङ्गारे ह सयुग्वानमिव रैक्वमात्थेति यो नु कथं सयुग्वा रैक्व इति ॥ ५ ॥ यथा कृतायविजितायाधरेयाः संयन्त्येवमेनं सर्वं तदभिसमैति यत्किंच प्रजाः साधु कुर्वन्ति यस्तद्वेद यत्स वेद स मयैतदुक्त इति ॥ ६ ॥ स ह क्षत्तान्विष्य नाविदमिति प्रत्येयाय तं होवाच यत्रारे ब्राह्मणस्यान्वेषणा तदेनमर्च्छेति ॥ ७ ॥ सोऽधस्ताच्छकटस्य पामानं कषमाणमुपोपविवेश तं हाभ्युवाद त्वं नु भगवः सयुग्वा रैक्व इत्यहं ह्यरा३ इति ह प्रतिजज्ञे स ह क्षत्ताविदमिति प्रत्येयाय ॥ ८ ॥
जानश्रुती पौत्रायण हा श्रद्धापूर्वक दान देणारा, भरपूर दान करणारा, विपुल भोजन तयार करवणारा माणूस होता. त्याने सर्वत्र विश्रामगृहे बांधली, असा विचार करून की 'सर्वत्र लोक माझे अन्न खातील.' एका रात्री काही हंस उडत वरून गेले, आणि एका हंसाने दुसऱ्याला म्हटले, 'अरे भल्लाक्षा, भल्लाक्षा! जानश्रुती पौत्रायणाचे तेज स्वर्गासारखे पसरलेले आहे. याला स्पर्श करू नकोस, नाहीतर तुला जाळून टाकेल.' दुसऱ्या हंसाने उत्तर दिले, 'खरंच, तू याला रैक्व सयुग्वासारखे का म्हणतोस?' 'मग रैक्व सयुग्वा कसा आहे?' पहिल्याने विचारले. 'जसे फासे खेळात कमी दान सर्वोच्च दान जिंकणाऱ्याचे होतात, तसेच प्रजा जे काही सत्कर्म करते, ते सर्व त्याचेच होते. आणि जो त्याला जाणतो जे तो जाणतो - मी त्याच्याविषयी इतकेच सांगितले आहे.' जानश्रुतीने हा संवाद ऐकला, आणि सकाळी उठताच त्याने आपल्या सेवकाला म्हटले, 'तू मला रैक्व सयुग्वासारखे म्हणतोस!' 'मग रैक्व सयुग्वा कसा आहे?' सेवकाने विचारले, आणि संपूर्ण संवाद पुन्हा सांगितला. सेवक शोधायला गेला पण त्याला तो सापडला नाही, आणि परत येऊन म्हणाला, 'मला तो सापडला नाही.' जानश्रुती म्हणाला, 'जिथे ब्राह्मणाचा शोध घेतला जातो, तिथेच जाऊन शोध.' सेवकाला एक माणूस गाडीखाली बसून आपल्या जखमा खाजवताना आढळला, आणि त्याने त्याच्याजवळ जाऊन विचारले, 'महाराज, आपण रैक्व सयुग्वा आहात का?' 'होय, मीच तो आहे,' तो माणूस म्हणाला. मग सेवक परत येऊन म्हणाला, 'मला तो सापडला.'