असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छति । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चित्समश्नुत उ । सोऽकामयत । बहुस्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदंसर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा । तदेवानुप्राविशत् । तदनु प्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च । सत्यं चानृतं च सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत्सत्यमित्याचक्षते । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

One who believes Brahman to be non-existent becomes non-existent himself; but one who knows that Brahman exists is known by others as existent. This is the bodily self of the previous one. Now come the further questions: Does one who lacks this knowledge, on departing, still reach that world beyond? Or does only the one who knows attain it? He, the Creator, desired: 'May I become many; may I procreate.' He performed austerity. Having performed austerity, he created this whole universe, whatever exists. Having created it, he entered into it. Having entered it, he became both the manifest and the unmanifest, both the defined and the undefined, both the founded and the unfounded, both the conscious and the unconscious, both the real and the unreal. He became the real — whatever there is here, that they call the real. On this too there is a verse.

असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छति । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चित्समश्नुत उ । सोऽकामयत । बहुस्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदंसर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा । तदेवानुप्राविशत् । तदनु प्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च । सत्यं चानृतं च सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत्सत्यमित्याचक्षते । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

जो ब्रह्म को असत् मानता है, वह स्वयं असत् हो जाता है; परन्तु जो ब्रह्म के अस्तित्व को जानता है, उसे लोग सत् मानते हैं। यह पूर्व वाले की शारीरिक आत्मा है। अब आगे के प्रश्न आते हैं — क्या जो यह ज्ञान नहीं रखता, वह भी मरने पर उस लोक को प्राप्त करता है? या केवल जो जानता है, वही उसे प्राप्त करता है? उस स्रष्टा ने संकल्प किया — 'मैं अनेक हो जाऊँ, मैं सन्तान उत्पन्न करूँ।' उसने तप किया। तप करने के बाद उसने यह सम्पूर्ण जगत रच दिया, जो कुछ भी यहाँ है। रचकर वह उसमें प्रविष्ट हो गया। प्रविष्ट होकर वह सत् और त्यत्, निरुक्त और अनिरुक्त, आधारयुक्त और आधाररहित, विज्ञान और अविज्ञान, सत्य और असत्य — दोनों रूप हो गया। वह सत्य ही बन गया — जो कुछ भी यहाँ है, उसे ही सत्य कहा जाता है। इस विषय में भी एक श्लोक है।

असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुरिति । तस्यैष एव शारीर आत्मा । यः पूर्वस्य । अथातोऽनुप्रश्नाः । उताविद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चन गच्छति । आहो विद्वानमुं लोकं प्रेत्य । कश्चित्समश्नुत उ । सोऽकामयत । बहुस्यां प्रजायेयेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा । इदंसर्वमसृजत । यदिदं किञ्च । तत्सृष्ट्वा । तदेवानुप्राविशत् । तदनु प्रविश्य । सच्च त्यच्चाभवत् । निरुक्तं चानिरुक्तं च । निलयनं चानिलयनं च । विज्ञानं चाविज्ञानं च । सत्यं चानृतं च सत्यमभवत् । यदिदं किञ्च । तत्सत्यमित्याचक्षते । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

जो ब्रह्माला असत् मानतो, तो स्वतः असत् होतो; परंतु जो ब्रह्माच्या अस्तित्वाला जाणतो, त्याला लोक सत् मानतात. ही आधीच्या आत्म्याची शारीरिक आत्मा आहे. आता पुढील प्रश्न येतात — जो हे ज्ञान बाळगत नाही, तोही मृत्यूनंतर त्या लोकाला प्राप्त करतो का? की केवळ जो जाणतो, तोच त्याला प्राप्त करतो? त्या स्रष्ट्याने संकल्प केला — 'मी अनेक होईन, मी संतती निर्माण करीन.' त्याने तप केले. तप केल्यानंतर त्याने हे संपूर्ण विश्व निर्माण केले, जे काही येथे आहे. निर्माण करून तो त्यात प्रविष्ट झाला. प्रविष्ट होऊन तो सत् आणि त्यत्, निरुक्त आणि अनिरुक्त, आधारयुक्त आणि आधाररहित, विज्ञान आणि अविज्ञान, सत्य आणि असत्य — दोन्ही रूपे झाला. तो सत्यच बनला — जे काही येथे आहे, त्यालाच सत्य म्हटले जाते. याविषयीही एक श्लोक आहे.