पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्ममांस स्नावास्थि मज्जा । एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदंसर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तग् स्पृणोतीति ॥ १ ॥

Earth, atmosphere, heaven, the quarters and the intermediate quarters — thus with regard to material existence: fire, wind, sun, moon and stars; water, plants, trees, space and the body. Now with regard to the self: the five breaths — prana, vyana, apana, udana, samana; sight, hearing, mind, speech, touch; skin, flesh, sinew, bone, marrow. Having discerned this, the sage declared: this whole universe is fivefold; by the fivefold one grasps the fivefold.

पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्ममांस स्नावास्थि मज्जा । एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदंसर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तग् स्पृणोतीति ॥ १ ॥

पृथ्वी, अन्तरिक्ष, द्युलोक, दिशाएँ और उपदिशाएँ — यह बाह्य जगत की दृष्टि से है: अग्नि, वायु, सूर्य, चन्द्रमा और नक्षत्र; जल, ओषधियाँ, वनस्पतियाँ, आकाश और शरीर। अब अध्यात्म की दृष्टि से — प्राण, व्यान, अपान, उदान, समान ये पाँच प्राण; नेत्र, श्रोत्र, मन, वाणी, त्वचा; चर्म, मांस, स्नायु, अस्थि, मज्जा। इसे इस प्रकार विश्लेषित कर ऋषि ने कहा — यह सम्पूर्ण जगत पाँच भागों में है; पाँच से ही पाँच को प्राप्त किया जाता है।

पृथिव्यन्तरिक्षं द्यौर्दिशोऽवान्तरदिशाः । अग्निर्वायुरादित्यश्चन्द्रमा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आत्मा । इत्यधिभूतम् । अथाध्यात्मम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समानः । चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् । चर्ममांस स्नावास्थि मज्जा । एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इदंसर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तग् स्पृणोतीति ॥ १ ॥

पृथ्वी, अंतरिक्ष, द्युलोक, दिशा आणि उपदिशा — हे बाह्य जगत दृष्टीने आहेत: अग्नी, वायू, सूर्य, चंद्र आणि नक्षत्रे; जल, औषधी, वनस्पती, आकाश आणि शरीर. आता अध्यात्माच्या दृष्टीने — प्राण, व्यान, अपान, उदान, समान ही पाच प्राणतत्त्वे; नेत्र, श्रोत्र, मन, वाणी, त्वचा; त्वचा, मांस, स्नायू, अस्थी, मज्जा. असे विश्लेषण करून ऋषींनी सांगितले — हे संपूर्ण जग पाच भागांत विभागलेले आहे; पाचाद्वारेच पाच प्राप्त होते.