असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मान स्वयमकुरुत । तस्मात्तत्सुकृतमुच्यत इति । यद्वै तत् सुकृतम् । रसो वै सः । रसंह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दी भवति । को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् । एष ह्येवाऽऽनन्दयाति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

In the beginning, this world was non-existent. From that, existence arose. It made itself into the Self; therefore it is called the well-made. That which is well-made is indeed the essence; for truly, on obtaining that essence, one becomes blissful. For who could breathe, who could live, if this bliss did not fill space? It is this alone that grants bliss. When a person finds fearlessness as his foundation in that which is invisible, bodiless, undefined, unsupported — then he has reached the fearless state. But when he makes even the slightest distinction within it, then fear arises in him. And that indeed becomes the fear of the very man who thinks himself wise but does not truly understand. On this too there is a verse.

असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मान स्वयमकुरुत । तस्मात्तत्सुकृतमुच्यत इति । यद्वै तत् सुकृतम् । रसो वै सः । रसंह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दी भवति । को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् । एष ह्येवाऽऽनन्दयाति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

आरम्भ में यह जगत असत् था। उससे सत् उत्पन्न हुआ। उसने स्वयं को आत्मा बना लिया; इसीलिए उसे सुकृत कहा जाता है। जो यह सुकृत है, वही रस है; क्योंकि उस रस को पाकर ही व्यक्ति आनन्दित होता है। कौन साँस ले सकता, कौन जीवित रह सकता, यदि यह आनन्द आकाश में व्याप्त न होता? यही सबको आनन्दित करता है। जब मनुष्य उस अदृश्य, अशरीरी, अनिर्वचनीय, निराधार तत्त्व में अभय की प्रतिष्ठा पा लेता है, तभी वह निर्भय हो जाता है। परन्तु जब वह उसमें थोड़ा भी भेद उत्पन्न कर लेता है, तब उसे भय होने लगता है। और यही भय उस व्यक्ति का होता है जो स्वयं को ज्ञानी मानता है पर वास्तव में नहीं समझता। इस विषय में भी एक श्लोक है।

असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मान स्वयमकुरुत । तस्मात्तत्सुकृतमुच्यत इति । यद्वै तत् सुकृतम् । रसो वै सः । रसंह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दी भवति । को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् । एष ह्येवाऽऽनन्दयाति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

आरंभी हे जग असत् होते. त्यापासून सत् उत्पन्न झाले. त्याने स्वतःला आत्मा बनवले; म्हणूनच त्याला सुकृत म्हटले जाते. जे हे सुकृत आहे, तोच रस आहे; कारण तो रस मिळवूनच व्यक्ती आनंदित होते. कोण श्वास घेऊ शकेल, कोण जिवंत राहू शकेल, जर हा आनंद आकाशात व्याप्त नसता? हाच सर्वांना आनंदित करतो. जेव्हा मनुष्य त्या अदृश्य, अशरीरी, अनिर्वचनीय, निराधार तत्त्वात अभयाची प्रतिष्ठा प्राप्त करतो, तेव्हाच तो निर्भय होतो. परंतु जेव्हा तो त्यात थोडाही भेद निर्माण करतो, तेव्हा त्याला भीती वाटू लागते. आणि हीच भीती त्या व्यक्तीची असते जी स्वतःला ज्ञानी मानते पण खरोखर समजत नाही. याविषयीही एक श्लोक आहे.