अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवींश्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपि यन्त्यन्ततः । अन्नंहि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति । येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नंहि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति । तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

From food, verily, creatures are born — all that dwell upon this earth. By food alone they live, and into food, in the end, they pass away. Food indeed is the eldest of all beings; therefore it is called the universal remedy. All who worship Brahman as food obtain all food; for food is the eldest of beings, and therefore it is called the universal remedy. From food, created beings are born; once born, they grow by food. It is both eaten and it eats — that is why it is called food. Now, other than and within this self made of the essence of food, there is another self made of breath, which fills the former completely. This too has the form of a person; corresponding to that one's human shape, this one too has human shape. Its head is the in-breath; its right side, the diffused breath; its left side, the out-breath; space is its trunk; the earth is its lower part, its support. On this too there is a verse.

अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवींश्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपि यन्त्यन्ततः । अन्नंहि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति । येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नंहि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति । तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

अन्न से ही प्राणी उत्पन्न होते हैं — जो भी इस पृथ्वी पर निवास करते हैं। अन्न से ही वे जीते हैं, और अन्ततः अन्न में ही विलीन हो जाते हैं। अन्न ही समस्त प्राणियों में सबसे ज्येष्ठ है, इसलिए उसे सर्वौषध कहा जाता है। जो अन्न को ब्रह्म मानकर उपासना करते हैं, वे सब प्रकार का अन्न प्राप्त करते हैं; क्योंकि अन्न ही प्राणियों में ज्येष्ठ है, इसलिए वह सर्वौषध कहलाता है। अन्न से ही उत्पन्न प्राणी जन्म लेकर अन्न से ही बढ़ते हैं। वह स्वयं भी खाया जाता है और स्वयं भी खाता है — इसीलिए उसे अन्न कहा जाता है। अब इस अन्नमय आत्मा से भिन्न, इसके भीतर एक और आत्मा है जो प्राणमय है, जो इसे पूरी तरह भरे रहती है। यह भी पुरुष के आकार की है; जैसा पहले का रूप था वैसा ही इसका भी रूप है। इसका सिर प्राण है; दाहिना पक्ष व्यान है; बायाँ पक्ष अपान है; आकाश इसका शरीर है; पृथ्वी इसका निचला भाग, आधार है। इस विषय में भी एक श्लोक है।

अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते । याः काश्च पृथिवींश्रिताः । अथो अन्नेनैव जीवन्ति । अथैनदपि यन्त्यन्ततः । अन्नंहि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । सर्वं वै तेऽन्नमाप्नुवन्ति । येऽन्नं ब्रह्मोपासते । अन्नंहि भूतानां ज्येष्ठम् । तस्मात् सर्वौषधमुच्यते । अन्नाद् भूतानि जायन्ते । जातान्यन्नेन वर्धन्ते । अद्यतेऽत्ति च भूतानि । तस्मादन्नं तदुच्यत इति । तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः । तेनैष पूर्णः । स वा एष पुरुषविध एव । तस्य पुरुषविधताम् । अन्वयं पुरुषविधः । तस्य प्राण एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्तरः पक्षः । आकाश आत्मा । पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको भवति ॥ १ ॥

अन्नामुळेच प्राणी उत्पन्न होतात — जे कोणी या पृथ्वीवर वास करतात. अन्नामुळेच ते जगतात, आणि अंतिमतः अन्नातच विलीन होतात. अन्नच सर्व प्राण्यांमध्ये सर्वात ज्येष्ठ आहे, म्हणून त्याला सर्वौषध म्हटले जाते. जे अन्नाला ब्रह्म मानून उपासना करतात, ते सर्व प्रकारचे अन्न प्राप्त करतात; कारण अन्नच प्राण्यांमध्ये ज्येष्ठ आहे, म्हणून ते सर्वौषध म्हटले जाते. अन्नामुळेच उत्पन्न झालेले प्राणी जन्मल्यावर अन्नामुळेच वाढतात. ते स्वतः खाल्लेही जाते आणि स्वतःही खाते — म्हणूनच त्याला अन्न म्हटले जाते. आता या अन्नमय आत्म्याहून वेगळा, याच्या आत आणखी एक आत्मा आहे जो प्राणमय आहे, जो यास पूर्णपणे भरून राहतो. हाही पुरुषाच्याच आकाराचा आहे; आधीचे जसे रूप होते तसेच याचेही रूप आहे. याचे मस्तक प्राण आहे; उजवा भाग व्यान आहे; डावा भाग अपान आहे; आकाश हे याचे शरीर आहे; पृथ्वी हा याचा खालचा भाग, आधार आहे. याविषयीही एक श्लोक आहे.