पंचतंत्र · अपरीक्षितकारक
तीन स्तन घेऊन जन्मलेली राजकन्या, भाग १
हट्टाचे फळ
“विकालाला भिणारा राक्षस” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. चक्रधर आणि सुवर्णसिद्ध हे दोन गरीब ब्राह्मण धनाच्या शोधात एकत्र निघाले होते. सोने शोधणारा सुवर्णसिद्ध सोन्याच्या जमिनीपाशी थांबला. चक्र वाहणारा चक्रधर मात्र पुढे रत्ने मिळणारच, या खात्रीने ती जमीन ओलांडून गेला, आणि शेवटी त्याच्या डोक्यावर एक चक्र गरगर फिरू लागले. तेव्हापासून ते दोघे मित्र एकमेकांना गोष्टी सांगून वाद घालत होते, आणि सुवर्णसिद्धाने नुकतीच एक गोष्ट संपवली होती. त्याने पुन्हा एकदा जाण्याची परवानगी मागितली. “मला निरोप दे,” तो म्हणाला. “मी घरी जातो. तू इथेच राहा, आणि तुझ्या हट्टीपणाने जे पदरात पडले आहे, ते भोगत बस.” “असे म्हणायला तुला काहीही कारण नाही,” चक्रधर म्हणाला. “माणूस शहाणपणाने वागो की मूर्खपणाने, बरेवाईट त्याच्या वाट्याला दैव ठरवते तसेच येते. म्हणतात ना:” अन्धकः कुब्जकश्चैव राजकन्या च त्रिस्तनी । अनयोऽपि नयं याति यावच्छ्रीर्भजते नरम् ॥ एक आंधळा, एक कुबडा आणि तीन स्तनांची एक राजकन्या: लक्ष्मी माणसाच्या पाठीशी आहे तोवर मूर्खपणासुद्धा शहाणपण ठरतो. ते कसे, असे सुवर्णसिद्धाने विचारले. शेवट शहाणपण ठरवत नाही, दैव ठरवते, हे दाखवण्यासाठी चक्रधराने त्याला ही गोष्ट सांगितली.
तीन स्तन घेऊन जन्मलेली राजकन्या, भाग १
नजरेआड करायची मुलगी
उत्तरेकडच्या प्रदेशात मधुपूर नावाचे एक नगर होते, आणि तिथल्या राजाचे नाव मधुसेन होते. एकदा त्याला एक मुलगी झाली, आणि तिला तीन स्तन होते. मुलीला तीन स्तन आहेत, हे कानावर येताच राजाने अंतःपुराचा कारभार पाहणाऱ्या आपल्या कंचुकीला बोलावून घेतले. “हे पाहा,” तो म्हणाला, “या मुलीला रानात नेऊन सोडायची व्यवस्था कर. आणि याचा कुणालाही, अगदी कुणालाही पत्ता लागता कामा नये.” “महाराज,” कंचुकी म्हणाला, “तीन स्तनांची मुलगी अनिष्ट असते, हे सगळेच जाणतात. तरीही ब्राह्मणांना बोलावून त्यांना विचारायला हवे, म्हणजे माणसांचा किंवा देवांचा कोणताही नियम मोडला जाणार नाही. माणसाने नेहमी विचारायला हवे, असे सांगणारे एक सुभाषित आहे. त्यात एका राक्षसाने एकदा पकडलेल्या ब्राह्मणाची कथा आहे.” ते कसे, असे राजाने विचारले, आणि कंचुकीने त्याला ही गोष्ट सांगितली. ही गोष्ट इथे थांबते; तिच्या आत सांगितलेली गोष्ट आधी येते, आणि ती “तीन स्तन घेऊन जन्मलेली राजकन्या, भाग २” या भागात पुढे सुरू होते. ही गोष्ट आर्थर डब्ल्यू. रायडर यांच्या पंचतंत्राच्या इंग्रजी अनुवादावरून (१९२५, पाचवे तंत्र) पुन्हा सांगितली आहे, आणि योहानेस हेर्टेल यांनी संपादित केलेल्या (१९०८) पूर्णभद्राच्या पाठाच्या (११९९) संस्कृत मुळाशी ताडून पाहिली आहे. कंचुकीची गोष्ट पुढच्या भागात येते. राजकन्येची कथा, ती काय शिकवते त्यासह, “तीन स्तन घेऊन जन्मलेली राजकन्या, भाग २” या भागात संपते.