शुकसप्तति
ब्राह्मण, त्याची कजाग बायको आणि भूत
दारच्या झाडावरचे भूत
आणखी एका संध्याकाळी प्रभावतीने पोपटाला विचारले, “मी जाऊ का?” पोपट म्हणाला, “जा बाई, घर सोडून जा, पण भुताशी गाठ पडली तेव्हा करगरेच्या नवऱ्याला जसे उत्तर सुचले, तसे तुला सुचले तरच.” प्रभावतीने विचारले, “ते कसे?” आणि पोपटाने गोष्ट सुरू केली. वत्सोम नावाच्या नगरात एक ब्राह्मण राहत होता. तो विद्वान होता, पण गरीब. त्याच्या बायकोचे नाव करगरा. आसपासचा प्रत्येक जीव तिच्या धाकात जगत असे. त्यांच्या दाराशी एक झाड होते, आणि त्या झाडावर एक भूत राहत होते. हे भूत करगरेला इतके घाबरले की ते जंगलात पळून गेले. थोड्याच दिवसांत ब्राह्मणही तिला कंटाळला, आणि दुसऱ्या देशाला निघाला. वाटेत भुताने त्याला पाहिले आणि ते त्याच्याशी बोलले. ते म्हणाले, “प्रवासाने तू दमला आहेस. आज तू माझा पाहुणा हो.” ब्राह्मण घाबरला. तो म्हणाला, “पाहुणचार करायचा असेल, तर लवकर कर, आणि मला जाऊ दे.” भूत म्हणाले, “घाबरू नकोस. तू माझा धनी आहेस. तुझ्या दाराशी असलेल्या झाडावर राहणारे भूत मीच. करगरेच्या भीतीने मी इथे आलो. म्हणून नोकराने धन्याचे भले करावे, तसे तुझे भले करणे हे माझे कर्तव्यच आहे.”
ब्राह्मण, त्याची कजाग बायको आणि भूत
भुताचे वचन
भूत पुढे म्हणाले, “ब्राह्मणा, तू मृगावतीला जा. ती मदन राजाची राजधानी आहे. तिथे मी राजकन्या मृगलोचना हिला झपाटीन. मंत्र म्हणून भूत उतरवणाऱ्या कुणालाही तिला बरे करता येणार नाही. पण तू आलास की तुला पाहताक्षणीच मी तिला सोडीन. मात्र त्यानंतर तू कधीही भूत उतरवायला जायचे नाहीस.” असे म्हणून भूत गेले आणि त्याने राजकन्येला झपाटले. ब्राह्मणही मृगावतीला गेला. जो कोणी राजकन्येला बरे करील त्याने पुढे यावे, अशी दवंडी राजाने नगरभर पिटवली. ‘मी प्रयत्न करीन,’ हे सांगण्यासाठी ब्राह्मणाने नगाऱ्याला हात लावला. मग तो राजवाड्यात गेला. तिथे एखाद्या विद्वान आचार्यासारखा त्याने बराच वेळ विधींचा थाट मांडला. पण भुताने राजकन्येला सोडले नाही. पोपट म्हणाला, “आता सांग, ब्राह्मणाने काय केले असेल?”
ब्राह्मण, त्याची कजाग बायको आणि भूत
दिलेला शब्द
उत्तर ऐकायला प्रभावती घरीच थांबली, आणि पोपट पुढे सांगू लागला. भुताने अजून राजकन्येला धरूनच ठेवले होते. म्हणून ब्राह्मण भुताला म्हणाला, “मी करगरेचा नवरा. मी आलो आहे. लबाडा, तू मला शब्द दिला होतास, आणि तरी इथेच बसून आहेस. तुझे बोलणे आठव! तुझ्यासारख्याने मला फसवावे, हे बरोबर आहे का?” कारण म्हणतात, “चांगल्या कुळातली माणसे दिलेला शब्द मोडत नाहीत. वेद शिकणारे ब्रह्मचारीही मोडत नाहीत. मग माणसाहून श्रेष्ठ असलेल्याने तर तो मुळीच मोडू नये!” मग भुताला लाज वाटली. त्याने राजकन्येला सोडले, आणि ते निघून गेले. राजकन्या बरी झाली. राजाने ब्राह्मणाला स्वतःची मुलगी आणि अर्धे राज्य दिले. ब्राह्मणाच्या सगळ्या इच्छा पूर्ण झाल्या. आणि प्रभावती झोपायला गेली. दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी तिने पुन्हा तयारी केली. पोपट म्हणाला, “जा बाई, पण तिथे गेल्यावर, भुताने करगरेच्या नवऱ्याला कोंडीत पकडले तेव्हा त्याला जसे उत्तर सुचले, तसे तुला सुचले तरच.” आणि त्याने गोष्ट पुढे सुरू केली. करगरेचा नवरा आता राजकन्येबरोबर संसार करत होता, आणि राजासारखे वैभव भोगत होता. इकडे भूत कर्णावती नगरीला गेले. तिथे त्याने राणी सुलोचना हिला झपाटले. ती मदन राजाची आत्या होती. तिचे इतके हाल झाले की ती जेमतेम जिवंत होती. तिचा नवरा कर्णावतीचा राजा होता. त्याचे नाव शत्रुघ्न. त्याने एका मांत्रिकाला बोलवायला दूत पाठवले. त्या मांत्रिकाचे नाव केशव. दूतांनी त्याला गोड शब्दांत विनंती केली, पण तो आला नाही. मग बायकोच्या, म्हणजे राजकन्येच्या, सांगण्यावरून करगरेचा नवरा कर्णावतीला गेला. शत्रुघ्न राजाने त्याचा आदराने सत्कार केला, आणि तो राणीच्या महालात गेला. भुताने त्याला येताना पाहिले आणि त्याला कडक धमकी दिली. ते म्हणाले, “एकदा मी तुला दिलेले वचन पाळले. आता ब्राह्मणा, तुझे तू सांभाळ.” आणि ब्राह्मणाला ना मंत्र येत होता, ना तंत्र. पोपट म्हणाला, “आता सांग, त्याने काय केले असेल?”
ब्राह्मण, त्याची कजाग बायको आणि भूत
कानगोष्ट
उत्तर ऐकायला प्रभावती पुन्हा घरीच थांबली. ब्राह्मण या भुताला चांगले ओळखत होता, आणि नेमकी वेळ कोणती, तेही त्याला कळत होते. त्याने हात जोडले, भुताच्या कानाशी तोंड नेले, आणि तो कुजबुजला. “भुता, करगरा इथे आली आहे. ती माझ्या अगदी मागेच आहे. नवऱ्याच्या मागोमाग ती इथवर आली आहे. तुला सावध करायला मी पुढे आलो.” भूत घाबरले, आणि त्याला नवल वाटले. ते ब्राह्मणाला म्हणाले, “मी जातो.” आणि राणीला सोडून ते निघून गेले. राणी बरी झाली. शत्रुघ्न राजाने ब्राह्मणाचा सन्मान केला, आणि ब्राह्मण मृगावतीला परत गेला. आणि प्रभावती झोपायला गेली. शुकसप्तति, म्हणजे ‘पोपटाच्या सत्तर गोष्टी’, हा संस्कृत कथासंग्रह बाराव्या शतकापूर्वीचा आहे. पोपट ही गोष्ट दोन रात्री सांगतो: सेहेचाळिसाव्या आणि सत्तेचाळिसाव्या. बी. हेल वर्थम यांनी १९११ मध्ये केलेल्या इंग्रजी भाषांतरावरून, संस्कृत मूळाशी ताडून, ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे.