शुकसप्तति
चोर आणि मोहरी
चोरीचा माल
आणखी एका संध्याकाळी प्रभावती बाहेर जायची तयारी करू लागली. पोपट म्हणाला, “जा बाई. जाण्यात काही दोष नाही, पण त्या मोहरीचोरासारखी बुद्धी तुझ्याजवळ असली तरच.” प्रभावतीने विचारले, “त्याने काय केले?” आणि पोपटाने गोष्ट सुरू केली. शुभस्थान नगरात दरिद्र नावाचा एक व्यापारी राहत होता. दरिद्र म्हणजे ‘गरीब’. दिवाळीत बलिप्रतिपदेला, म्हणजे बलिराजाच्या दिवशी, लोक हातावर मोहरीचे पाच दाणे बांधतात. संकटापासून बचाव व्हावा, म्हणून ही रक्षा बांधतात. एकदा दरिद्राच्या घरात एक चोर शिरला. त्याला तिथे थोड्या मोहरीशिवाय काहीच सापडले नाही. ती मोहरी घेऊन तो बाहेर पडला. पण राजाच्या शिपायांनी त्याला पकडले. शिपायांनी चोराने चोरलेली मोहरी त्याच्याच गळ्यात बांधली. मग राजवाड्यापासून नगरभर त्याची धिंड काढली, सगळ्यांच्या देखत. पोपट म्हणाला, “आता सांग, तो कसा सुटला असेल?”
चोर आणि मोहरी
मोहरीत काही दम नाही
उत्तर ऐकायला प्रभावती घरीच थांबली, आणि पोपट पुढे सांगू लागला. चोराला नेत असताना लोक त्याला काहीबाही विचारत. प्रत्येकाला तो एकच उत्तर देई, “अहो! मोहरीत काही दम नाही!” शेवटी राजाने त्याला दरबारात बोलावले. राजा म्हणाला, “तुझ्या बोलण्याचा अर्थ मला कळत नाही.” चोर म्हणाला, “महाराज, बलिप्रतिपदेला लोक रक्षा म्हणून हातावर मोहरीचे पाच दाणे बांधतात. ती रक्षा अगदीच कुचकामी, हे उघडच आहे. माझ्या गळ्यात एवढी मोहरी बांधलेली आहे, तरी मी पकडला गेलोच.” ते ऐकून राजा हसला, आणि त्याने चोराला सोडून दिले. आणि प्रभावती झोपायला गेली. शुकसप्तति, म्हणजे ‘पोपटाच्या सत्तर गोष्टी’, हा संस्कृत कथासंग्रह बाराव्या शतकापूर्वीचा आहे. ही अठराव्या रात्रीची गोष्ट आहे. वर्थम यांच्या इंग्रजी भाषांतरात ही गोष्ट नाही; ती संस्कृत मूळावरून पुन्हा सांगितली आहे.