शुकसप्तति
मंत्र न येणारा मांत्रिक
राजकन्येचा गळा
आणखी एका संध्याकाळी प्रभावती पोपटाला म्हणाली, “पोपटा, तुझी संमती असेल, तर मी जाते.” पोपट म्हणाला, “खुशाल जा, पण तिथे गेल्यावर संकटात त्या ब्राह्मणासारखे काहीतरी बोलायला तुला सुचले तरच.” प्रभावतीने विचारले, “ते कसे?” आणि पोपटाने गोष्ट सुरू केली. पंचपूर नगरात शत्रुमर्दन नावाचा राजा राज्य करत होता. त्याच्या मुलीच्या गळ्यात एक गाठ वाढत होती. हा रोग बरा होणार नाही, असे सांगून वैद्यांनी हात टेकले. म्हणून राजाने नगरात दवंडी पिटवली: “जो कोणी राजकन्येला बरे करील, त्याला आयुष्यात कधी दारिद्र्य येणार नाही.” ज्याला हे काम घ्यायचे असेल, त्याने नगाऱ्याला हात लावावा, असे ठरले होते. त्याच वेळी दुसऱ्या गावाहून एका ब्राह्मणाची बायको नगरात आली होती. तिने नगाऱ्याला हात लावला. राजाच्या माणसांनी चौकशी केली, तेव्हा ती म्हणाली, “माझा नवरा मांत्रिक आहे. तो राजकन्येला बरे करील.” पण हिच्या नवऱ्याला एकही मंत्र येत नव्हता. राजाची माणसे जाऊन त्याला घेऊन आली. त्याला नेत असताना बायको म्हणाली, “जा, नगरात जा. राजकन्या बरी झाली की तुला भरपूर बक्षीस मिळेल.” असा तो ब्राह्मण राजकन्येसमोर मंत्राच्या मंडलात उपचाराला बसला. आणि त्याला एकही मंत्र येत नव्हता. पोपट म्हणाला, “आता सांग, त्याने काय केले असेल?”
मंत्र न येणारा मांत्रिक
मंत्र
उत्तर ऐकायला प्रभावती घरीच थांबली, आणि पोपट पुढे सांगू लागला. ब्राह्मणाने मोठा थाट मांडला. एखाद्या विद्वान आचार्यासारखा त्याने सगळा विधी केला. मग मंत्र म्हणतात तशा गंभीर सुरात तो म्हणू लागला. पण तो म्हणत होता ती स्वतःच्याच बायकोवरची कुरकुर होती. तो सुरात म्हणाला, “ब्राह्मणी, घरी बैस, नवऱ्याची सेवा कर, आणि सुखाने राहा!” मग तोच पवित्र सूर धरून तो पुढे म्हणत राहिला. पण तो म्हणत होता ती फक्त जंगलातल्या झाडांची नावे होती. एकामागून एक: आंबा आणि जांभूळ, चंदन आणि डाळिंब, कण्हेर आणि मोगरा, आणि अशीच पुढे कितीतरी. हा ‘मंत्र’ ऐकून राजकन्या हसू लागली. ती इतकी हसली की तिच्या गळ्यातली गाठ फुटली आणि ती बरी झाली. राजाने ब्राह्मणाला भरपूर बक्षीस दिले, आणि तो घरी गेला. आणि प्रभावती झोपायला गेली. शुकसप्तति, म्हणजे ‘पोपटाच्या सत्तर गोष्टी’, हा संस्कृत कथासंग्रह बाराव्या शतकापूर्वीचा आहे. ही एकेचाळिसाव्या रात्रीची गोष्ट आहे. वर्थम यांच्या इंग्रजी भाषांतरात ही गोष्ट नाही; ती संस्कृत मूळावरून पुन्हा सांगितली आहे.