शुकसप्तति
वाघमारी
जंगलातला वाघ
दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी प्रभावती पुन्हा बाहेर जायची तयारी करू लागली. पोपट म्हणाला, “जा, पण संकटात तुला वाघमारीसारखे उत्तर सुचले तरच.” प्रभावतीने विचारले, “तिने काय केले?” आणि पोपटाने गोष्ट सुरू केली. देऊळ नावाच्या गावात एक राजपुत्र राहत होता. त्याच्या बायकोला सगळे कलहप्रिया म्हणत, म्हणजे ‘भांडखोर’. एके दिवशी कलहप्रिया नवऱ्याशी भांडली आणि दोन्ही मुलांना घेऊन माहेरी निघाली. तिचा राग इतका होता की ती चालतच राहिली. कितीतरी गावे, कितीतरी जंगले मागे पडली. शेवटी ती मलय पर्वताजवळच्या एका मोठ्या जंगलात पोहोचली. तिथे तिला एक वाघ दिसला. वाघानेही तिला आणि तिच्या मुलांना पाहिले. शेपटी जमिनीवर आपटत तो त्यांच्यावर धावून आला. पोपट म्हणाला, “आता सांग, तिने काय केले असेल?”
वाघमारी
वाघ कुणाचा?
उत्तर ऐकायला प्रभावती घरीच थांबली, आणि पोपट पुढे सांगू लागला. कलहप्रिया डगमगली नाही. तिने दोन्ही मुलांना एकेक थप्पड लगावली आणि म्हणाली, “अख्खा वाघ कुणी खायचा, यावरून कशाला भांडताय रे दोघे? हा घ्या एक. आधी हा वाटून खा. दुसरा नंतर शोधू.” वाघाने ते ऐकले. ‘ही नक्कीच कुणी वाघमारी असणार,’ असे त्याला वाटले, आणि तो जिवाच्या भीतीने पळाला. पोपट म्हणाला, “अशी ती स्वतःच्या बुद्धीने वाचली. ज्याच्याकडे बुद्धी असते, तो मोठ्या भीतीतूनही सुटतो.” आणि प्रभावती झोपायला गेली. दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी तिने पुन्हा तयारी केली. पोपट म्हणाला, “जा, पण वाघमारीसारखी तुझी बुद्धी दुसऱ्यांदाही टिकली तरच.” आणि त्याने गोष्ट पुढे सुरू केली. घाबरून जंगलातून पळणारा वाघ एका कोल्ह्याने पाहिला. तो हसून ओरडला, “वाघोबा! कुणाला भिऊन पळताय?” वाघ म्हणाला, “जा रे कोल्ह्या, जा. कुठेतरी लपायची जागा शोध. जुन्या ग्रंथांत सांगतात तशी एक वाघमारी मला मारायलाच निघाली होती. मी कसाबसा जीव वाचवून आलो.”
वाघमारी
कोल्ह्याची युक्ती
कोल्हा म्हणाला, “नवलच आहे! तुम्ही एका माणसाला भ्यायलात? तो तर नुसता मांसाचा गोळा!” वाघ म्हणाला, “मी स्वतःच्या डोळ्यांनी पाहिले. तिची दोन मुले मला कोण खाणार यावरून भांडत होती, आणि ती त्यांना थपडा मारत होती.” कोल्हा म्हणाला, “महाराज, चला, ती लबाड बाई जिथे आहे तिथे परत जाऊ. तिने तुमच्याकडे नुसते पाहिले, तरी माझ्यावर सोपवा.” वाघ म्हणाला, “कोल्ह्या, काही उलटेसुलटे झाले, तर तू मला सोडून पळून जाशील.” कोल्हा म्हणाला, “मग मला तुमच्या गळ्याला बांधा आणि चला लवकर.” वाघाने कोल्ह्याला स्वतःच्या गळ्याला बांधले आणि तो पुन्हा जंगलात गेला. तिथे ती वाघमारी तिच्या दोन मुलांसह होतीच. या वेळी वाघाच्या पाठीशी कोल्हा होता. पोपट म्हणाला, “आता सांग, ती कशी सुटली असेल?”
वाघमारी
तीन वाघ
उत्तर ऐकायला प्रभावती पुन्हा घरीच थांबली. वाघमारीने ओळखले, ‘याला कोल्ह्यानेच आणले आहे.’ तिने कोल्ह्याकडे बोट दाखवून त्याला दम भरला, “लुच्च्या! एकदा तू माझ्यासाठी एकदम तीन वाघ आणले होतेस. आता माझा विश्वास बसल्यावर एकच आणलास? कुठे निघालास? बोल आधी!” असे म्हणत ती त्यांच्यावर धावून गेली. तिचा तो अवतार भयंकर होता. वाघ तत्काळ पळाला. कोल्हा अजून त्याच्या गळ्याला बांधलेलाच होता. पोपट म्हणाला, “अशी पुन्हा एकदा तिची बुद्धी तिच्या कामी आली. बुद्धी नेहमी, कोणत्याही बाबतीत, बलवान असते.” आणि प्रभावती झोपायला गेली. दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी तिने आणखी एकदा तयारी केली. पोपट म्हणाला, “जा, पण त्या कोल्ह्यासारखे संकटातून स्वतःला सोडवता आले तरच.” आणि तो पुढे सांगू लागला. वाघ त्या वाघमारीला इतका घाबरला होता की तो दुसऱ्याच कुठल्या देशात पळून जायला निघाला. गळ्याला बांधलेल्या कोल्ह्याला तो फरफटत नेत होता. कोल्ह्याची पाठ आणि पाय खरचटून सोलून निघाले. त्याच्या अंगातून रक्ताच्या धारा लागल्या. तो मरणाच्या दारात पोहोचला. पोपट म्हणाला, “आता सांग, कोल्हा कसा सुटला असेल?”
वाघमारी
रक्ताचा माग
उत्तर ऐकायला प्रभावती तिसऱ्यांदा घरीच थांबली. वाघ धावतच होता. नद्या, डोंगर, जंगले, खडबडीत जमीन, सपाट जमीन, सगळे ओलांडत तो पळत होता. कोल्ह्याला सुटका हवी होती. म्हणून इतक्या वेदना होत असूनही तो मोठ्याने हसला. वाघाने विचारले, “का हसतोस?” कोल्हा म्हणाला, “महाराज, लोक जिला वाघमारी म्हणतात, ती लबाड बाई आता मला कळली आहे. तुमच्यामुळे मी इतक्या लांब आलो, आणि अजून जिवंत आहे. पण ती दुष्ट बाई आपल्या दोघांच्या रक्ताचा माग काढत आली, तर? मग आपण जगायचे कसे? म्हणून मला हसू आले. वाघोबा, जरा थांबा आणि विचार करा.” वाघाला हे बोलणे आवडले. “ठीक आहे,” तो म्हणाला. त्याने कोल्ह्याला सोडले आणि तो पळून गेला. मग कोल्हा सुखाने राहिला. पोपट म्हणाला, “ज्याला पैसा, मान आणि सुखाचे जगणे हवे असेल, त्याच्याजवळ बुद्धी असणे सगळ्यात चांगले. बुद्धी नसेल, तर नुसते दुःखच वाट्याला येते.” पोपटाची गोष्ट ऐकून प्रभावतीला नवल वाटले, आणि ती झोपायला गेली. शुकसप्तति, म्हणजे ‘पोपटाच्या सत्तर गोष्टी’, हा संस्कृत कथासंग्रह बाराव्या शतकापूर्वीचा आहे. पोपट ही गोष्ट तीन रात्री सांगतो: बेचाळिसाव्या, त्रेचाळिसाव्या आणि चव्वेचाळिसाव्या. बी. हेल वर्थम यांनी १९११ मध्ये केलेल्या इंग्रजी भाषांतरावरून, संस्कृत मूळाशी ताडून, ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे.