प्रमुख उपनिषदे · माण्डूक्योपनिषद्
अ, जागेपणाचा ध्वनी
जागरितस्थानो वैश्वानरोऽकारः प्रथमा मात्राऽऽप्तेरादिमत्त्वाद् वाऽऽप्नोति ह वै सर्वान् कामानादिश्च भवति य एवं वेद ॥ ९ ॥
जागा आत्मा, वैश्वानर, म्हणजे अ, पहिला ध्वनी. तो अ आहे, कारण अ सर्वांत आधी येतो, जसे जागेपण. आणि अ सगळीकडे पोहोचलेला असतो: संस्कृतमध्ये प्रत्येक व्यंजन अ मिळवूनच उच्चारले जाते. जागेपणही तसेच सगळ्या जगापर्यंत पोहोचते. मंत्र म्हणतो, जो हे जाणतो, त्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात, आणि तो माणसांत पहिला ठरतो. ही कारणे संस्कृत शब्दांच्या नादावर बेतलेली आहेत; जुन्या गुरूंना असे नाते दाखवायला आवडे. ती लक्षात ठेवण्याची साधने आहेत: अ म्हटला की जागा आत्मा आठवावा. एखाद्या उपासनेची स्तुती करताना उपनिषदे अशी फळे सांगतात; ही त्यांची नेहमीची रीत आहे. या जगातले लाभ ती उपासना करणाऱ्यांना मिळतात. अंतिम मुक्ती मात्र, शेवटचा मंत्र सांगतो तशी, चौथ्याच्या ज्ञानानेच मिळते.