भारतातील प्राचीन राज्यांच्या कथा · चोळ
कडारमकडे गेलेली जहाजे
खवळलेल्या समुद्रातून अनेक जहाजे
चोळ राजांचा लेख म्हणतो, त्यांनी “खवळलेल्या समुद्राच्या मधोमध अनेक जहाजे धाडली”. समुद्रापलीकडे त्यांनी कडारमचे राजे संग्रामविजयोत्तुंगवर्मा यांना त्यांच्या मदमस्त हत्तींसकट पकडले. ते हत्ती लढाईत समुद्रासारखेच बेफाम होते. जहाजे धाडणारे राजे होते पहिले राजेंद्र चोळ. ही बढाई त्यांच्या कारकिर्दीच्या एकोणिसाव्या वर्षाच्या लेखात आहे; तो लेख गंगैकोंड-सोळपुरम येथील त्यांच्या राजवाड्यातून दिला गेला. बाराव्या वर्षानंतर त्यांनी जिंकलेली ठिकाणे हा लेख त्यांच्या विजयांच्या यादीत जोडतो, आणि त्यांतले शेवटचे आहे कडारम. लेख म्हणतो, कडारमच्या राजांनी जमवलेला “खजिन्याचा मोठा ढीग” राजेंद्र चोळांनी घेतला. शत्रूच्या विस्तीर्ण नगराच्या “युद्धद्वारा”वरची विद्याधर-तोरण नावाची कमान त्यांनी घेतली. मोठ्या वैभवाने सजलेले “रत्नद्वार” घेतले, आणि “मोठ्या रत्नांचे द्वार” घेतले. मग लेख त्यांनी घेतलेल्या ठिकाणांची नावे देतो, प्रत्येकाला स्तुतीचा एकेक शब्द जोडून. त्यांत होते उंच डोंगरावर किल्ला असलेले प्राचीन मलैयूर, आणि खोल समुद्र हाच ज्याचा खंदक, ते मायिरुडिंगम. सगळ्यांच्या शेवटी आले खुद्द कडारम, “प्रचंड ताकदीचे, शेजारच्या समुद्राने राखलेले”.
कडारमकडे गेलेली जहाजे
कडारम होते कुठे?
कडारम कुठे होते ते लेख सांगत नाही, आणि दोन विद्वान ते एकमेकांपासून फार दूरच्या ठिकाणी दाखवतात. हा लेख संपादित करणारे ई. हुल्श यांनी ते मदुराई जिल्ह्यात असल्याचे मानले. त्यांच्या मते किडारम हे तिथल्या एका तालुक्याचे मुख्य ठिकाण होते, आणि यादीतली इतर ठिकाणेही बहुधा त्याच्या आसपासच शोधायला हवीत. एस. कृष्णस्वामी अय्यंगार यांनी ते समुद्रापलीकडे, ब्रह्मदेशातल्या तलैंग देशात असल्याचे मानले. त्यांच्या कथनात राजेंद्र चोळांनी वाटेत निकोबार आणि इतर ठिकाणे घेतली; आणि नंतरच्या एका चोळ राजांनी, वीरराजेंद्र यांनी, समुद्रापलीकडचे कडारम दुसऱ्यांदा जिंकले. चोळांच्या दानपत्रांत किडारम आणखी एकदा आढळते. लायडनच्या छोट्या ताम्रपटांत किडारमचे एक राजे, ज्यांचे नाव दिलेले नाही, चोळ राजे कुलोत्तुंग-चोळदेव यांचे मांडलिक म्हणून येतात.
कडारमकडे गेलेली जहाजे
त्यांच्या छत्राखाली
समुद्रापलीकडचा हा पराक्रम ‘राजशेखरविलास’ या कन्नड नाटकाचा उगम आहे, असे मानले जाते. ‘कलिंगत्तुप्परणी’ हे तमिळ काव्य चोळ राजांच्या वंशावळीत कडारमची आठवण जपते. कवी एका चोळ राजांचे गुणगान गातात; त्यांना ते सेंबियन म्हणतात. त्यांच्या हत्तींनी गंगेचे पाणी प्यायले, आणि मण्णै येथे ते जळत्या क्रोधाने लढले. गर्जणाऱ्या निर्मळ लाटांचे, निनादणारे कडारम त्यांनी घेतले, आणि तो देश आपल्या छत्राखाली आणला. राजेंद्र चोळांचे स्वतःचे दानपत्र म्हणजे तिरुवालंगाडूचे ताम्रपट. ते या पराक्रमाला एकच श्लोक देतात. “समुद्र ओलांडून गेलेल्या आपल्या शूर सैन्याच्या साहाय्याने” राजांनी कटाह जिंकले, आणि सगळ्या राजांना आपल्यापुढे झुकवले. आणि मग, ताम्रपट म्हणतात, त्यांनी “दीर्घ काळ संपूर्ण पृथ्वीचे रक्षण केले”. ही कथा पुढील ग्रंथांवरून सांगितली आहे: ई. हुल्श, ‘साउथ-इंडियन इन्स्क्रिप्शन्स’, खंड २, भाग १ (१८९१), क्रमांक २०, प्रस्तावना, पृष्ठे १०५-१०६ आणि टीप १, आणि भाषांतर, पृष्ठ १०९; कृष्ण शास्त्री यांनी संपादित केलेले पहिले राजेंद्र चोळ यांचे तिरुवालंगाडूचे ताम्रपट, ‘साउथ-इंडियन इन्स्क्रिप्शन्स’, खंड ३, भाग ३ (१९२०), श्लोक १२३, पृष्ठ ४२५; एस. कृष्णस्वामी अय्यंगार, ‘एन्शंट इंडिया’ (१९११), पृष्ठे ११३ आणि १२२-१२३; आणि जयंकोंडार यांचे ‘कलिंगत्तुप्परणी’, तमिळ मूळ पाठ (तमिळ विकिस्रोत), राजवंशावळ, श्लोक २५ (विकिस्रोतातील क्रमांक २०२), आमच्या भाषांतरात, व्ही. कनकसभै पिळ्ळै यांच्या ‘द कलिंगत्तु परणी’ या लेखाशी ताडून, ‘इंडियन अँटिक्वरी’, खंड १९ (१८९०), पृष्ठ ३३१. हुल्श यांच्या मते पकडले गेलेले राजे मारविजयोत्तुंगवर्मा यांचे उत्तराधिकारी होते. मारविजयोत्तुंगवर्मा हे चूडामणिवर्मा यांचे पुत्र, आणि “कटाह किंवा किडारम”चे राजे; लायडनचे मोठे ताम्रपट त्यांना राजराज यांचे मांडलिक म्हणतात. यादीत इलंगासोगम (हुल्श यांच्या मते लंकाशोक), तलैत्तक्कोलम आणि इलामुरी-देशम ही नावेही आहेत. अय्यंगार यांच्या मते एकोणिसावे वर्ष हे बहुधा राजांच्या विजयांचे शेवटचे वर्ष होते.