भारतातील प्राचीन राज्यांच्या कथा · कांचीचे पल्लव
पुल्ललूर आणि कांचीचे तट
कांचीवर धुळीचे सावट
इ.स. ५०० च्या सुमारास गुप्त सम्राट हूणांशी लढत होते. त्या काळात पल्लव दक्षिणेतली प्रमुख सत्ता बनले होते. त्यांच्या उत्तरेला चालुक्यांचा उदय होत होता. कालांतराने चालुक्यांची सत्ता दुसरे पुलकेशी यांच्या हाती आली, आणि ते पूर्व किनाऱ्याने दक्षिणेकडे चालून गेले. त्या स्वारीचे वर्णन त्यांच्याच शिलालेखात आहे, ऐहोळेच्या शिलालेखात. त्यांचे सहा प्रकारचे सैन्य, वंशपरंपरेने चाकरी करणारे सैनिक आणि इतर, पुढे सरकत होते. त्यांच्याबरोबर होत्या शुभ्र चवऱ्या, शेकडो ध्वज आणि छत्रे, आणि धुळीचा दाट अंधार. पल्लवांच्या अधिपतींनी पुलकेशींच्या वाढत्या सत्तेला विरोध केला होता. आता, शिलालेख म्हणतो, त्या सैन्याच्या धुळीत त्यांचे तेज झाकोळले, आणि ते “कांचीपुरच्या तटांमागे” लुप्त झाले. ते अधिपती कोण होते? शिलालेख त्यांचे नाव सांगत नाही.
पुल्ललूर आणि कांचीचे तट
कावेरीच्या पलीकडे
शिलालेख पुलकेशींचे विजय क्रमाने सांगतो: किनाऱ्याने उत्तरेकडून दक्षिणेकडे. कांचीपुरनंतर येते कावेरी नदी. पुलकेशी लगेच चोळांना जिंकायला निघाले, तेव्हा, शिलालेख म्हणतो, मद गळणाऱ्या त्यांच्या हत्तींनी कावेरीवर एक बांधच घातला. शिलालेखाच्या कल्पनेत चपळ मासे हेच कावेरीचे डोळे. तिचा प्रवाह अडला, आणि ती सागरापासून दूर राहिली. शिलालेखाच्या कल्पनेत पल्लवांचे सैन्य म्हणजे दहिवर, आणि पुलकेशी त्या दहिवराला “प्रखर किरणांचा सूर्य”. आणि तिथे, शिलालेख म्हणतो, त्यांनी चोळ, केरळ आणि पांड्य यांना मोठी समृद्धी मिळवून दिली. ही झाली चालुक्य राजांची बाजू, ऐहोळेच्या दगडावर कोरलेली. पल्लवांनी आपली स्वतःची बाजू जपून ठेवली होती.
पुल्ललूर आणि कांचीचे तट
पुल्ललूर
ती आहे काशाकुडीच्या ताम्रपटांत. हे ताम्रपट पुढच्या काळातले पल्लव राजे नंदिवर्मा यांच्यासाठी कोरले गेले. ते घराण्यातल्या राजांची मालिका सांगत सांगत पहिले महेंद्रवर्मा यांच्यापाशी येतात; थोर नरसिंहवर्मांचे हे वडील. ताम्रपट म्हणतात: “मग महेंद्रवर्मा नावाचे राजे पृथ्वीवर राज्य करू लागले. त्यांचे तेज महेंद्रासारखे होते, आणि त्यांच्या आज्ञेचा मान राखला जाई.” आणि त्यांनी “पुल्ललूर येथे आपल्या प्रमुख शत्रूंचा नायनाट केला”. ते शत्रू कोण, हे ताम्रपट सांगत नाहीत. ताम्रपटांचे संपादक ई. हुल्श यांना ते बहुधा चालुक्य वाटले; चालुक्यही पल्लवांना आपले “स्वाभाविक शत्रू” मानत. पुल्ललूर हे कांजीवरम तालुक्यातले एक गाव आहे. म्हणजे असे दिसते, की चालुक्यांचे सैन्य पल्लवांच्या राज्यात घुसले होते, आणि महेंद्रवर्मांनी ते मागे हटवले. तसे असेल, तर दोन्ही बाजू ते युद्ध आपल्याच नावावर सांगतात. चालुक्यांच्या शिलालेखात पल्लवांचे अधिपती कांचीपुरच्या तटांमागे लुप्त होतात. पल्लवांच्या ताम्रपटांत पल्लव राजे पुल्ललूर येथे आपल्या प्रमुख शत्रूंचा नायनाट करतात. ही कथा पुढील ग्रंथांवरून सांगितली आहे: कीलहॉर्न यांनी संपादित केलेला दुसऱ्या पुलकेशींचा ऐहोळेचा शिलालेख, ‘एपिग्राफिया इंडिका’, खंड ६ (१९००-०१), प्रस्तावना, पृष्ठ २, आणि श्लोक २९-३१, पृष्ठ ११; ई. हुल्श, ‘साउथ-इंडियन इन्स्क्रिप्शन्स’, खंड २, भाग ३ (१८९५), काशाकुडीचे ताम्रपट, पृष्ठे ३४३ आणि ३५६; आणि एस. कृष्णस्वामी अय्यंगार, ‘एन्शंट इंडिया’ (१९११), पृष्ठ २३. अय्यंगार यांच्या वृत्तांताप्रमाणे, महेंद्रवर्मांच्या मृत्यूनंतर पल्लवांचे राज्य नरसिंहवर्मांकडे आले, आणि नेमके त्याच वेळी चालुक्यांची सत्ता दुसरे पुलकेशी यांच्याकडे गेली.