PocketPage

मराठी

13 pieces

  1. पल्लव: एका दृष्टिक्षेपात‘मत्तविलास’ नावाचे एक छोटेसे प्रहसन आहे. त्याची कथा कांचीत घडते; कांची ही पल्लव राजांची प्रमुख नगरी. ते प्रहसन लिहिणारे स्वतः याच राजांपैकी एक होते: महेंद्रविक्रमवर्मा, थोडक्यात महेंद्रवर्मा. ते सिंहविष्णूंचे पुत्र, आणि “आपल्या थोर कुळातल्य…
  2. आरंभीचे पल्लवएकदा एक विजेते दक्षिणेत उतरले. ते कांचीपर्यंत आले, आणि तिथून वायव्येकडे वळले. ते होते महान समुद्रगुप्त. त्यांचा स्वतःचा स्तंभलेख दक्षिणेच्या राजांविषयी सांगतो. त्या राजांना “आधी कैद करून आणि मग मुक्त करून” मिळवलेल्या कीर्तीने समुद्रगुप्तांच…
  3. विटा, लाकूड, धातू, चुन्याविना मंदिरेदक्षिण अर्काट जिल्ह्यात मंडगप्पट्टू गावाजवळ एक छोटी टेकडी आहे. तिच्या कातळात एक देवालय खोदलेले आहे. त्याच्या मागच्या भिंतीत तीन कोनाडे आहेत: ब्रह्मदेव, ईश्वर आणि विष्णू यांच्यासाठी. देवालयाच्या दोन्ही बाजूंना एकेक द्वारपाल कोरलेला आहे. पल्ल…
  4. राजांचे प्रहसनसत्यसोम झिंगलेल्या अवस्थेत रंगमंचावर येतो; सोबत त्याची सखी देवसोमा. तो कापालिक आहे, म्हणजे “कवटीधारी”: भिक्षापात्र म्हणून माणसाची अर्धी कवटी बाळगणारा एक शैव तपस्वी. तो तिला दुसऱ्याच बाईच्या नावाने हाक मारतो, आणि ती रुसते. ही दारू मला अशी वा…
  5. पुल्ललूर आणि कांचीचे तटइ.स. ५०० च्या सुमारास गुप्त सम्राट हूणांशी लढत होते. त्या काळात पल्लव दक्षिणेतली प्रमुख सत्ता बनले होते. त्यांच्या उत्तरेला चालुक्यांचा उदय होत होता. कालांतराने चालुक्यांची सत्ता दुसरे पुलकेशी यांच्या हाती आली, आणि ते पूर्व किनाऱ्याने दक्षि…
  6. कांचीत ह्युएनत्संगद्रविड राज्याची प्रमुख नगरी कांचीपुर भारताच्या दक्षिण समुद्राच्या उपसागरावर वसली आहे. तिचे तोंड सिंहल राज्याकडे आहे; तिथून सिंहल तीन दिवसांच्या सागरप्रवासावर. ह्युएनत्संग कांचीपुरला होते, आणि त्यांना सिंहलला जायची आशा होती. ह्वुई ली यांनी ल…
  7. वातापी घेणारे राजेएका पल्लव राजांनी आपण जिंकलेल्या एका नगरीवरून स्वतःचे नवे नाव घेतले. तिरुक्कळुक्कुंरम येथील एक शिलालेख दाखवतो, की पहिले नरसिंहवर्मा स्वतःला वातापी-कोंड म्हणवत, म्हणजे “वातापी घेणारे”. वातापी ही पश्चिमी चालुक्यांची राजधानी. नरसिंहवर्मांनी मा…
  8. मानवम्म आणि दोन आरमारे‘चूलवंश’ हा लंकेचा इतिहासग्रंथ. त्यात बेटावरच्या एका राजपुत्रांची कथा आहे. समुद्रापलीकडच्या एका राजांच्या सैन्याच्या बळावर त्यांनी आपले सिंहासन मिळवले. त्यांचे नाव मानवम्म. त्यांनी एका राजकन्येशी लग्न केले होते, आणि ते पत्नीसह उत्तर प्रांता…
  9. मामल्लपुरममद्रासच्या दक्षिणेला बत्तीस मैलांवर, समुद्रकिनाऱ्यावर, मामल्लपुरम हे गाव आहे. त्याला सहसा “सात पॅगोडा” म्हणतात. ग्रॅनाइटमध्ये कोरलेल्या पल्लवांच्या अवशेषांसाठी ते प्रसिद्ध आहे. १८८० मध्ये लिहिणारे जेम्स फर्ग्युसन यांना हे अवशेष एक कोडेच वाट…
  10. राजसिंहांचे कैलासनाथ मंदिरचालुक्य राजे विक्रमादित्य यांनी आपल्या वैऱ्यांची, पल्लवांची, नगरी कांची जिंकली होती. तिथे शिवाचे एक भव्य दगडी मंदिर उभे होते: राजसिंहेश्वर; आज त्याला कैलासनाथ म्हणतात. विक्रमादित्यांनी त्याच्या धनाची पाहणी केली. मग, त्यांनी मंदिराच्या एका ख…
  11. प्रजेने निवडलेले राजेपल्लवांचे नवे राजे वेढ्यात सापडले होते. नंदिवर्मा पल्लवमल्ल, म्हणजे “पल्लवांचे मल्ल”, यांना द्रमिळ राजपुत्रांनी नंदिपुरात वेढले होते. हे पाहून त्यांच्या एका सेनापतींना राहवले नाही, असे राजांचे एक दानपत्र, उदयेंदिरमचे ताम्रपट, सांगते. जलकमळा…
  12. तेळ्ळारुचे नंदी“रेघा उमटलेल्या डोळ्यांच्या मुलींनो, झोका नाही का घ्यायचा? रेशमी उपरणी डोलू द्या, झोका नाही का घ्यायचा? सोन्याचे दागिने चमकू द्या, झोका नाही का घ्यायचा? फुले माळलेले मऊ केस सुटू द्या, झोका नाही का घ्यायचा? “तेळ्ळारुला ज्यांनी शत्रूंना स्वर्…
  13. पल्लवांचा अंतत्यांचे नाव होते अपराजित, म्हणजे “अजिंक्य”. ते पल्लव राजे होते; आणि त्यांच्या पराभवाची कहाणी सांगणारे चोळ ताम्रपट या नावाचा पुरेपूर उपयोग करतात. हे आहेत चोळ राजे पहिले राजेंद्र चोळ यांचे तिरुवालंगाडूचे ताम्रपट; ते त्यांच्या वंशाची कहाणी सां…