भारतातील प्राचीन राज्यांच्या कथा · कांचीचे पल्लव
तेळ्ळारुचे नंदी
झोका नाही का घ्यायचा?
“रेघा उमटलेल्या डोळ्यांच्या मुलींनो, झोका नाही का घ्यायचा? रेशमी उपरणी डोलू द्या, झोका नाही का घ्यायचा? सोन्याचे दागिने चमकू द्या, झोका नाही का घ्यायचा? फुले माळलेले मऊ केस सुटू द्या, झोका नाही का घ्यायचा? “तेळ्ळारुला ज्यांनी शत्रूंना स्वर्ग दिला, त्या नंदींच्या हातातल्या भाल्याचे गाणे गात, आणि कांचीपुरमचेही गाणे गात, झोका नाही का घ्यायचा?” ‘नंदिक्कलंबकम्’ मधले हे एक झोक्याचे गाणे. ‘नंदिक्कलंबकम्’ ही नंदी नावाच्या एका पल्लव राजांच्या स्तुतीची तमिळ कविता आहे; तिच्या तमिळ पाठाचे संपादक तिला नवव्या शतकातली मानतात. तिच्यातले काही श्लोक प्रेमगीते आहेत. पुन्हा पुन्हा ते एकाच ठिकाणी येतात: तेळ्ळारु. तिथे नंदींनी काही राजांविरुद्ध एक लढाई जिंकली; ते राजे कोण, हे या श्लोकांत सांगितलेले नाही. तमिळांचे एक इतिहासकार, पी. टी. श्रीनिवास अय्यंगार, “तेळ्ळारुच्या लढाईतले विजेते, पल्लव नंदिवर्मा” यांचे नाव घेतात, आणि त्यांचा काळ सुमारे इ.स. ८३०-८५४ असा देतात.
तेळ्ळारुचे नंदी
पर्वतशिखरांसारखे हत्ती
कविता शिवाच्या स्तुतीने सुरू होते, आणि तिच्या केंद्रस्थानी राजे आहेत. कवी गातात: शिवाने आपला कैलास, दुर्लभ वेद आणि शीतल आकाश ओस टाकले. नंदींच्या पवित्र मुकुटात आणि हृदयात त्याने आनंद मानला. मग कविता तेळ्ळारुचे गाणे गाते. “फार पूर्वी समुद्रात लांबलचक पर्वत गरगर फिरवला, आणि तुषार थंड आकाशापर्यंत उडाले; तो विष्णू होता, असे म्हणतात. पण आमचे राजे नंदी आहेत. तेळ्ळारुला राजांचे हत्ती पर्वतशिखरांसारखे कोसळले, तेव्हा त्यांचे डोळे लाल झाले.” त्यांनी दक्षिणेच्या राजांची नगरी तोंडी घेतली, असेही तोच श्लोक सांगतो. तेळ्ळारुला आलेल्या शत्रूंविषयी दुसरा एक श्लोक म्हणतो: त्यांनी आपले कूळ पाहिले नाही. आपल्या सैन्यात काय उणे आहे, ते पाहिले नाही. आपल्या बळाचे मापही घेतले नाही. तिथे लाल राजदंडाच्या नंदींनी युद्ध जिंकले. हे वीर कोण, असे विचारता? “त्यांच्यावर चालून आलेल्या राजांच्या घोड्यांमधून आणि रथांमधून तेळ्ळारुला नदी वाहिली; तिथे ज्यांचे दोन्ही खांदे लाल झाले, ते हेच. कावेरीच्या देशावर राज्य करणारे हेच.” तेळ्ळारु शिलालेखांतही आहे. तिरुच्चेंदुरै येथला एक चोळ लेख काही सोन्याविषयी सांगतो. ते सोने एका वजनाच्या दगडाने तोलले होते. त्या दगडाला “पल्लव राजे तेळ्ळाट्रेरिंद नंदिप्पोत्तरैयर” यांचे उपनाव दिले होते. म्हणजे नंदी नावाचे राजे, ज्यांच्या नावातच तेळ्ळारु आहे.
तेळ्ळारुचे नंदी
तेळ्ळारुची प्रेमगीते
प्रेमगीतांतही ती लढाई सोबत येते. एका गीतात एक स्त्री राजांविषयी तक्रार करते. “माझे स्तन, जे त्यांचे होते, ते त्यांनी आपल्या पुत्राला, त्या कोवळ्या गजाला, देऊन टाकले. त्यांची रुंद छाती, जी माझी होती, ती त्यांनी माझ्या बहिणींना देऊन टाकली.” तरीही ते लाल राजदंडाचे नंदी आहेत; तेळ्ळारुला शत्रू राजांचे संतापलेले हत्ती आणि उधळणारे घोडे त्यांनी पांगवले; आणि ते तिच्या मनाला प्रिय आहेत. “त्यांनी घालून दिलेला नियम, तोच या जगाचा नियम नाही का?” दुसऱ्या एका गीतात एक आई आपल्या मुलीविषयी बोलते. मुलीने आपले खरे प्रेम राजाधिराजांना वाहिले आहे. “जे त्यांच्यावर उठले, ते तेळ्ळारुत बुडाले, तेव्हा नंदी राग शांत होऊन परत आले. आणि त्यांच्यासाठी माझी मुलगी आपल्या पांढऱ्या शंखाच्या बांगड्या हरवते आहे.” आणि तेळ्ळारुच्या टेकडीवर, कविता गाते, वेलीसारखी नाजूक एक मुलगी उभी आहे; तिचे हृदय सुकून गेले आहे. ती आपले कमळासारखे हात पिळवटते, आणि पोटावर दाबून धरते. तिथे रत्नजडित मुकुटांचे ते घोड्यांचे रथ, आणि त्यांचे सारथी, यांचे काय झाले, असे ती विचारते. ही कथा पुढील ग्रंथांवरून सांगितली आहे: ‘नंदिक्कलंबकम्’, तमिळ मूळ पाठ (तमिळ विकिस्रोत), पानावरच्या क्रमाने मोजलेले श्लोक १, २९, ३८, ४९, ५३, ७१, ८६ आणि ९६, आमच्या स्वतःच्या भाषांतरात; तिरुच्चेंदुरैच्या शिलालेखाला (क्रमांक ९३) कृष्ण शास्त्री यांनी लिहिलेली प्रस्तावना, ‘साउथ-इंडियन इन्स्क्रिप्शन्स’, खंड ३, भाग ३ (१९२०); आणि पी. टी. श्रीनिवास अय्यंगार, ‘हिस्टरी ऑफ द तमिळ्स फ्रॉम द अर्लिएस्ट टाइम्स टु ६०० ए.डी.’ (१९२९), पृष्ठ ५. हा लेख चोळ राजे पहिले परांतक यांच्या कारकिर्दीच्या तिसऱ्या वर्षीचा आहे, आणि त्यात सांगितलेल्या दगडाला त्या पल्लव राजांच्या वेदाल्विडुगु या उपनावावरून नाव दिले होते.