भारतातील प्राचीन राज्यांच्या कथा · संगमकाळातील तमिळ राजे
नेडुंजेळियन यांची प्रतिज्ञा
“हा लहान आहे”
“हास्यास्पद आहेत ते, आपल्या देशांची बढाई मारणारे! ‘हा लहान आहे,’ असे ते मला दुखवण्यासाठी म्हणतात. ‘आमच्यापाशी दोन्ही बाजूंना घंटा वाजणारे उंच, चांगले हत्ती आहेत; रथ आहेत, घोडे आहेत, आणि युद्धासाठी सज्ज वीर आहेत.’ त्यांना माझ्या बळाचे भय वाटत नाही. ते रागाने फुगतात, आणि हलके शब्द बोलतात. “त्या संतप्त राजांवर कठीण युद्धात तुटून पडून त्यांची दाणादाण उडवली नाही, आणि त्यांच्या नगाऱ्यांसकट त्या सर्वांना एकत्र पकडले नाही, तर माझ्या छायेत राहणाऱ्यांना चांगली छाया न मिळो. ‘आमचा स्वामी क्रूर आहे,’ असे म्हणत ते रडोत; ज्याला प्रजा शिव्याशाप देते, असा राजा मी होवो. जगाइतकी टिकणारी कीर्ती असलेले कवी, थोर विद्वान मांगुडी मरुदन ज्यांचे अग्रणी आहेत, ते माझ्या देशाचे गुणगान न करोत. ज्यांचे मी पालन करतो ते दुःखात बुडोत, आणि मागणाऱ्यांना द्यायला काहीच नसण्याचे दारिद्र्य मला भोगावे लागो.” ही कविता ‘पुरनानूरु’ या तमिळ कवितांच्या जुन्या संग्रहातली पुरम ७२ आहे. ती कोणी गायली, हे तिच्यावरची जुन्या संपादकांची टीप सांगते: तलैयालंगानम येथील लढाई जिंकणारे पांड्य राजे नेडुंजेळियन यांनी स्वतःच ती गायली.
नेडुंजेळियन यांची प्रतिज्ञा
वेशीवरचा मुलगा
‘पुरनानूरु’तल्या चार कविता, पुरम ७६ ते ७९, एकाच कवींनी, इडैक्कुन्रूर किळार यांनी, या राजांना उद्देशून गायल्या, असे जुन्या टिपा सांगतात. व्ही. कनकसभै यांच्या मते लढाईच्या वेळी हे कवी पांड्य सैन्यासोबत होते. कवी राजांना चेळियन म्हणतात. “जुन्या नगरीच्या वेशीवरच्या थंड तळ्यात त्यांनी स्नान केले,” पुरम ७९ मध्ये कवी गातात. “कडुनिंबाची तेजस्वी कोवळी पाने त्यांनी धारण केली, आणि स्पष्ट नादाचा ढोल पुढे वाजत असताना ते हत्तीसारखे चालले. युद्धात उग्र असे चेळियन आले आहेत. त्यांच्यासमोर उभे ठाकलेले परके वीर पुष्कळ आहेत. त्यांतले कोणी उरतील का? दिवस फार लहान आहे.” आणि पुरम ७७ मध्ये: “आपल्या उंच रथाचा पुढचा भाग झळाळून उठावा असे उभे असलेले हे कोण? त्यांच्या पायांनी छोटे किणकिणणारे घुंगरू उतरवले आहेत, आणि वीराचा तेजस्वी तोडा धारण केला आहे. त्यांची बालपणीची शेंडी गेली आहे, आणि कपाळावर कडुनिंबाचे तेजस्वी कोंब आहेत. त्यांच्या हाताने छोट्या बांगड्या काढून धनुष्य पकडले आहे. त्यांची माळ चिरायू होवो! त्यांनी माळ घातली आहे, तरी लहानपणी घातलेला गळ्यातला दागिना अजून काढलेला नाही. आजच त्यांनी दूध सोडून अन्न खाल्ले आहे.”
नेडुंजेळियन यांची प्रतिज्ञा
ना आनंद, ना गर्व
“ठिकठिकाणाहून संतापून आपल्यावर चालून आलेल्या परक्या वीरांविषयी,” पुरम ७७ पुढे सांगते, “त्यांना ना नवल वाटले, ना तुच्छता. त्यांनी त्यांना घट्ट पकडून ठार मारले. ते जमिनीवर पालथे पडले, आणि विशाल आकाश आरोळीने दुमदुमले. आणि त्याहूनही विशेष म्हणजे, त्याचा त्यांना ना आनंद झाला, ना गर्व वाटला.” पुरम ७८ मध्ये तेच कवी आक्रमकांच्या मनात काय होते ते सांगतात. “‘आम्ही कुलीन आहोत, आम्ही थोर आहोत,’ ते म्हणाले. ‘आमच्याशी लढणारा लहान आहे, आणि लूट मोठी आहे.’ असे ते परके त्यांना तुच्छ लेखून आले. निस्तेज डोळ्यांनी त्यांनी पाठ फिरवली, आणि ते पळाले. त्यांना आपल्याच देशात मारून राजांचे समाधान झाले नाही. स्पष्ट नादाच्या ढोलाच्या तालावर राजांनी त्यांचा पाठलाग केला, त्यांच्या वडिलांच्या गावांपर्यंत; आणि तिथे, त्यांच्या सुंदर दागिन्यांच्या स्त्रियांना लाजवत, त्यांना ठार मारले.”
नेडुंजेळियन यांची प्रतिज्ञा
एकाविरुद्ध सात
“एका माणसाने दुसऱ्याला मारणे, किंवा स्वतः मरणे, यात नवीन काही नाही,” इडैक्कुन्रूर किळार पुरम ७६ मध्ये गातात. “ही या जगाची रीत आहे. पण असे काही आम्ही आजपर्यंत कधी ऐकले नव्हते. चेळियन यांचा थोरपणा न जाणता ते सात जण एकत्र जमले, आणि ‘आपण लढू,’ असे म्हणत त्यांच्यावर चालून आले. आणि त्यांनी एकट्याने त्यांच्याशी लढून त्यांना रणांगणावर ठार केले.” हे सात कोण होते? नंतरची एक कविता, अकम ३६, त्यांची नावे सांगते: चेर आणि चोळ राजे, आणि पाच सरदार, म्हणजे तिदियन, एळिनी, एरुमैयूरचे सरदार, इरुंगोवेळ आणि पोरुनन. ते का आले होते? एस. कृष्णस्वामी अय्यंगार यांच्या वृत्तान्तात, राजे नवे होते, आणि तरुणही; शेजारच्या सत्तांनी त्याचा फायदा घेतला. आपल्या मित्रांना, पाच सरदारांना, सोबत घेऊन त्यांनी मदुराईला वेढा घातला, आणि तेव्हाच तरुण राजांनी आपली प्रतिज्ञा केली. कनकसभै ही प्रतिज्ञा एका वेगळ्या युद्धाच्या वेळी ठेवतात. एक चोळ सैन्य चालून येऊन मदुराईपर्यंत पोचले, आणि तरुण राजे तिथे हजर असताना पांड्य सेनापती पळैयन मारन यांनी ते परतवून लावले.
नेडुंजेळियन यांची प्रतिज्ञा
जिथे तमिळ तमिळांना भिडले
जुनी टीप सांगते, कवी कुडपुलवियनार यांनी पुरम १९ मध्ये त्या रणभूमीचे गीत राजांना उद्देशून गायले. “तलैयालंगानम येथे, जिथे तमिळ तमिळांना भिडून गोंधळ माजला, तिथले विजयी भाल्याचे चेळिया! तुमच्या छातीला आलिंगन द्यावे अशी मला ओढ लागली, आणि मी ते दिले; कारण ती, एखाद्या शिकाऱ्याने बलाढ्य वाघासाठी लावलेल्या मोठ्या दगडी सापळ्यासारखी वाटली. डोंगरावर गोंधळून उतरणाऱ्या चिमण्यांच्या थव्यासारखे बाण जाऊन हत्तींच्या अंगात खोल रुतले. त्यांच्या कापलेल्या सोंडा नांगरांसारख्या जमिनीवर लोळल्या. “‘आमच्या धन्यांसोबत आमचे तरुण मुलगे पडले आहेत,’ जुन्या घराण्यांच्या स्त्रिया म्हणाल्या, ‘ज्यांनी तलवारी उगारल्या, शत्रूवर घाव घातला आणि त्याला रणांगणावर लोळवले. असे वैभव आपल्यालाही लाभले का?’ त्या विरघळून रडल्या, आणि खुद्द मृत्यूच लाजून पळाला. त्या भयंकर रणभूमीवर तुम्ही सातांचे बळ जिंकले.” कल्लाडनार यांनीही त्या युद्धाचे गीत गायले, पुरम २५ मध्ये. “एकमेकांना वचन देऊन एक झालेले राजे रणांगणावर उतरले, जणू प्रखर सूर्य आणि तेजस्वी चंद्र एकत्र पृथ्वीवर उतरले होते. त्या रणांगणावर तुम्ही त्यांना कोमेजवले, आणि त्यांचे घट्ट बांधलेले नगारे घेतले. आणि चेळिया, तुमचा भाला, त्याचा मजबूत खिळा हादरेपर्यंत घाव घालत राहिलेला, तुटण्यापासून वाचला. कारण तुम्ही पाहिलेत: तेजस्वी कपाळाच्या स्त्रिया छाती जळेपर्यंत बडवत होत्या, अखंड आक्रोश करत होत्या, आणि वैधव्यात आपले मऊ, काळे, दाट केस कापत होत्या, चमकत्या वाळूवरच्या लहरींसारखे.”
नेडुंजेळियन यांची प्रतिज्ञा
रणभूमीचा यज्ञ
तरुण राजांनी आपल्या प्रतिज्ञेत ज्यांचे नाव घेतले होते, त्या कवी मांगुडी मरुदन यांनीही या लढाईचे गीत गायले. जुन्या टिपेच्या एका वाचनानुसार पुरम २६ चे कवी तेच आहेत. “खोल समुद्रातून वाऱ्याने ढकललेल्या जहाजासारखा,” त्यांनी गायले, “तुमचा हत्ती पुढे गेला, आणि त्याने रणांगण मोकळे केले. त्याने मोकळ्या केलेल्या त्या विस्तीर्ण रणांगणावर तुम्ही चमकत्या पात्याचा भाला उगारलात, राजे पडेपर्यंत युद्ध घुसळून काढलेत, आणि त्यांचे नगारे घेतलेत. मुकुटधारी मस्तकांची तुम्ही चूल केलीत, भांड्यात पाण्याच्या जागी रक्त ओतलेत, आणि बांगड्या घातलेल्या बाहूंच्या पळीने ते ढवळलेत. असा तुम्ही रणभूमीचा यज्ञ केलात, संहारक युद्धाचे चेळिया! “चार वेदांचे जाणते आचार्य तुमच्याभोवती होते, आणि राजे तुमची आज्ञा पाळत होते; असा तुम्ही चिरस्थायी यज्ञ पूर्ण केलात, खऱ्या तलवारीचे राजे! तुमच्या शत्रूंनी खरोखरच तप केले, म्हणूनच तुमचे शत्रू हे नाव त्यांना मिळाले, जरी ते तुमच्यापुढे टिकू शकले नाहीत.” त्या राजांना त्यांच्या नगाऱ्यांसकट पकडू, नाहीतर कवींच्या गीतांविना राहू, अशी शपथ राजांनी घेतली होती. हीच लढाई मांगुडी मरुदन यांनी ‘मदुरैक्कांची’मध्ये विस्ताराने गायली. आणि राजांच्या दरबारात गर्दी करणाऱ्या कवींनी “त्या युगातले सर्वश्रेष्ठ योद्धे म्हणून त्यांची स्तुती केली”. ही कथा पुढील ग्रंथांवरून सांगितली आहे: ‘पुरनानूरु’, जुन्या टिपांसह तमिळ मूळ पाठ (तमिळ विकिस्रोत), पुरम १९, २५, २६, ७२ आणि ७६-७९, आमच्या स्वतःच्या भाषांतरात; एस. कृष्णस्वामी अय्यंगार, ‘द बिगिनिंग्ज ऑफ साउथ इंडियन हिस्टरी’ (१९१८), पृष्ठे २४०-२४५; व्ही. कनकसभै, ‘द तमिळ्स एटीन हंड्रेड इयर्स अगो’ (१९०४), पृष्ठे ८२-८४; आणि पी. टी. श्रीनिवास अय्यंगार, ‘हिस्टरी ऑफ द तमिळ्स फ्रॉम द अर्लिएस्ट टाइम्स टु ६०० ए.डी.’ (१९२९), पृष्ठे ४४३-४४७. जुनी टीप पुरम २६ च्या कवींचे नाव आधी मांगुडी किळार असे देते. तलैयालंगानम हे बहुधा तंजावर जिल्ह्यातील निडामंगलमजवळचे एक गाव, असे अय्यंगार यांना वाटले; ते सातांची नावे सेरल, सेंबियन, तितियन, एळिनी, एरुमैयूरन, इरुंगो वेण्मान आणि तेर्प्पोरुनन अशी देतात. श्रीनिवास यांच्या मते आक्रमकांना मदुराईहून परतवले गेले आणि त्यांचा पाठलाग झाला, आणि त्यानंतर पाच सरदार त्यांना मिळाले; कनकसभै यांच्या मते पांड्य राजांनी युद्ध त्यांच्या देशांत नेल्यावर त्या सातांनी संघ केला.