हरिपाठ
येथें कष्ट नलगती
सात पांच तीन दशकांचा मेळा । एकतत्त्वीं कळा दावी हरी ॥१॥ तैसें नव्हे नाम सर्व मार्गां वरिष्ठ । येथें कांहीं कष्ट नलगती ॥२॥ अजपा जपणें उलट प्राणाचा । तेथें ही मनाचा निर्धारु असे ॥३॥ ज्ञानदेवा जिणें नामेंविण व्यर्थ । रामकृष्णीं पंथ क्रमियेला ॥४॥
सात, पाच, तीन आणि दहांचे गट: जुनी तत्त्वदर्शने जग आणि देह यांचे जे घटक मोजतात, ते हे असावेत. त्या मेळ्यात हरि एका तत्त्वाची कळा दाखवतो. नाम तसे नाही. ते सर्व मार्गांत श्रेष्ठ आहे, आणि इथे कोणतेही कष्ट लागत नाहीत. योग्याचा अजपा जप असतो: शब्दांविना, प्राण उलट फिरवून श्वासावर चालणारा जप. तिथेही मनाचा दृढ निर्धार लागतोच. नामाविना जगणे व्यर्थ आहे. ज्ञानदेवांनी आपली सारी वाट रामकृष्णांतच चालून पूर्ण केली आहे. अशा गणनेत, उदाहरणार्थ, पंचमहाभूते आणि तीन गुण येतात. हे सारे वेगवेगळे करून त्यामागचे एक तत्त्व पाहणे हे विद्वानांचेही दीर्घ परिश्रमाचे काम आहे. योग्याची प्राणाची साधनाही कष्टाचीच आहे.