PocketPage

मराठी (Original)

29 pieces

  1. ज्ञानदेवांचा हरिपाठसंत ज्ञानेश्वर हे तेराव्या शतकातील महाराष्ट्राचे संत आणि कवी. परंपरेनुसार त्यांचा जन्म १२७५ साली झाला. १२९६ साली, अगदी तरुण वयात, त्यांनी पुण्याजवळ इंद्रायणीच्या काठी आळंदी येथे समाधी घेतली. समाधी घेणे म्हणजे संताने देवात कायमचे विलीन होणे.…
  2. देवाचिया द्वारींदेवाच्या दारी क्षणभर जरी उभे राहिलात, तरी तेवढ्यानेच चारी मुक्ती साध्य होतात. देवाच्या धामात राहणे, त्याच्या सान्निध्यात असणे, त्याचेच रूप मिळणे आणि त्याच्याशी एकरूप होणे, या त्या चार मुक्ती. मुखाने हरि म्हणा, मुखाने हरि म्हणा! त्याच्या पुण…
  3. वेदांचे नवनीतहे जाण: चारही वेदांचा आणि सहाही शास्त्रांचा विषय हरीच आहे. अठराही पुराणे हरीचेच गुणगान गातात. दही घुसळून जसे लोणी काढतात, तसे या सगळ्यांतून अनंताला काढून घे, आणि त्यालाच धर. कुठेही न पोहोचवणारा, व्यर्थ कथांचा मार्ग सोडून दे. एक हरीच आत्मा आ…
  4. सारासार विचार हरिपाठसारी प्रकृती तीन गुणांनी विणलेली आहे, आणि या त्रिगुणांत काही सार नाही. त्यांच्या पलीकडे असलेले निर्गुण, म्हणजे कोणताही गुण नसलेला परमेश्वर, तेच खरे सार आहे. सार कोणते आणि असार कोणते, हे ओळखण्याचा मार्ग म्हणजे हरिपाठ. देव सगुणही आहे, रूप आणि…
  5. प्रपंचाचा पाश तुटेलमनात भाव नसेल तर भक्तीची भाषा करू नये. भक्ती नसेल तर मुक्तीची, आणि अंगी बळ नसेल तर शक्तीची भाषा करू नये. प्रत्येक गोष्टीला आपला पाया लागतो. मग देव घाईघाईने कसा प्रसन्न होईल? शांत राहा, निवांत राहा; उगाच शिणतो आहेस. रात्रंदिवस तू प्रपंच चालव…
  6. साधुसंगती तरणोपाययोग, यज्ञ आणि विधी यांनी सिद्धी मिळत नाही. ते सारे व्यर्थ ओझे आहे, दिखाव्यासाठी पाळलेला धर्म आहे. मनात भाव नसेल तर देव कळत नाही, यात काहीच संदेह नाही. आणि गुरूविना देवाचा अनुभव कसा कळणार? तपाविना देव लाभत नाही, आणि दिल्याविना काही प्राप्त ह…
  7. कापुराची वातीसाधूंचा बोध ज्याच्या अंतरी खरा उतरतो, त्याचे जुने मीपण उरत नाही. तो आहे तिथेच हा अनुभव त्याच्यात मुरून जातो. कापराची वात पेटली की ज्योत होऊन जळते, आणि जागच्या जागीच संपून जाते, तसेच हे. आता मोक्ष त्याच्या आवाक्यात आला आहे, आणि भाग्य त्याला…
  8. पर्वताएवढे पातकभक्ती नसलेले लोक पर्वताएवढी पापे करतात. ती पापे त्यांच्यावर वज्रलेपासारखी घट्ट बसतात, आणि कधीच धुतली जात नाहीत. ज्याच्याकडे भक्ती नाही, तो पतित आहे. तो हरीला भजत नाही; तो दैवहीन आहे. काही जण अखंड बडबड करतात, पोकळ शब्दांचा नुसता पूर ओततात. अ…
  9. नाम सुलभ, तरी दुर्लभसंतांच्या संगतीत मनाने अंतर्मुख वाटेने चालावे, आणि या मार्गाने श्रीपती विष्णूला जाणून घ्यावे. वाणीत रामकृष्ण हे नाम असावे, आणि जिवात त्याचा भाव असावा. रामनामाचा जप हाच शिवाचा आत्मा आहे. जे एकाच परमतत्त्वाच्या नामाची साधना करतात, त्यांना द्व…
  10. विष्णुविण जप व्यर्थविष्णूविना केलेला जप व्यर्थ आहे. ज्याचे मन रामकृष्णांत रमत नाही, त्याचे ज्ञानही तसेच व्यर्थ. करंटा जन्मलेला माणूस अद्वैताच्या वाटा जाणत नाही. देव आणि आत्मा दोन नाहीत, हे सत्य त्याला उमगत नाही. मग तो रामकृष्णांत स्थिर कसा होणार? ज्ञान द्वैता…
  11. चित्त नाहीं नामींएखादा माणूस त्रिवेणी संगमावर जातो, एका तीर्थाहून दुसऱ्या तीर्थाला भटकतो. पण त्याचे चित्त नामात नसेल, तर ते सारे व्यर्थ आहे. नामाकडे पाठ फिरवणारा माणूस पापी आहे. हरीवाचून संकटात धावून येणारा दुसरा कोणी नाही. वाल्मीकींनी हे सांगितले आहे, आणि…
  12. हरिनामाने पाप जळतेहरि म्हणा, की पापांचे अनंत ढीग एका क्षणात नाहीसे होतील. गवत अग्नीला भिडले की ते अग्निरूपच होऊन जाते; हरिनामाचा जप केला की पापाचेही तसेच होते. हरीचे उच्चारण हा एक मंत्र आहे, आणि त्याच्या खोलीला तळ नाही. जिथे तो उच्चारला जातो, तिथून भुताखेतां…
  13. करतळीं आंवळातीर्थयात्रा, व्रते आणि नेम भावाविना सिद्धीला जात नाहीत. भाव नसेल, तर लोकहो, तुम्ही उगाच आपल्यामागे व्याप लावून घेता. भावाच्या बळानेच हरि आकळतो; एरवी तो आकळत नाही. मग तो तळहातावर ठेवलेल्या आवळ्यासारखा स्पष्ट दिसतो. ती साधने म्हणजे जमिनीवर सा…
  14. समाधी हरीचीसमसुखाविना हरीच्या ठायी समाधी लाभत नाही. समसुख म्हणजे सर्वांकडे सारख्या दृष्टीने पाहणाऱ्या समचित्ताचा आनंद. हे जाणा: स्वतःला देवापासून वेगळे मानणाऱ्या द्वैतबुद्धीने ती साधणार नाही. बुद्धीचे वैभव एकच आहे, दुसरा कोणताही ठेवा नाही: एक केशीराज,…
  15. कळिकाळ त्यासी न पाहेजो नित्य, सत्यभावाने आणि हातचे काही न राखता हरिपाठ करतो, त्याच्याकडे कळिकाळही ढुंकून पाहत नाही. कळिकाळ म्हणजे या कलियुगातला मृत्यू. रामकृष्ण हे नाम उच्चारणे म्हणजे अनंत तपाची रासच आहे; त्यापुढे पापांचे कळप पळत सुटतात. ‘हरि हरि हरि’ हा शिवाच…
  16. सर्वांघटीं रामहरि हे एकच नाम असले, की द्वैताचे नावही दूर राहते. देव आणि आत्मा दोन नाहीत, हे पाहण्याचे अद्वैताचे सूक्ष्म कसब विरळाच जाणतो. समबुद्धी धरली, तर श्रीहरी सर्वांठायी सारखाच दिसतो. शम आणि दम, म्हणजे मनाची शांती आणि इंद्रियांवरचा ताबा, यांच्याही व…
  17. रामकृष्ण नामाचा ठसापूर्ण बुद्धीने हरीचा जप करणारा माणूस दुर्लभ आहे; रामकृष्ण हे नाम मात्र जिभेवर सहज येते. रामकृष्ण नामात ज्याने उन्मनी साधली, त्याला सगळ्या सिद्धी लाभल्या. उन्मनी म्हणजे मन स्वतःच्याही पलीकडे जाते, ती अवस्था. सिद्धी, बुद्धी आणि धर्म, हे सारे…
  18. पवित्रचि होय देहजो मुखाने हरिपाठाची कीर्ती गातो, त्याचा देह पवित्रच होतो. तपाचे सामर्थ्य त्याचे होते; त्याने अमाप तप आचरलेले असते. तो चिरंजीव होऊन कल्पभर वैकुंठात नांदतो. त्याची आई, वडील, भाऊ आणि अगणित आप्तस्वकीय, सारे चतुर्भुज होऊन विष्णूचेच रूप पावतात. ग…
  19. हरिपाठीं स्थिरावला तोचि धन्यहरिवंश, म्हणजे श्रीकृष्ण आणि त्याचा वंश यांची कथा, हेच एखाद्याचे पुराण असते. इतरांसोबत हरिनामाचे संकीर्तन हीच त्याची साधना असते, आणि हरीवाचून दुसरा कोणताही चांगुलपणा तो जाणत नाही. अशा माणसाने वैकुंठ जिंकले आहे, आपलेसे केले आहे; त्याच्या हात…
  20. भ्रमर गुंतले सुमनकळिकेवेद आणि शास्त्रे प्रमाण आहेत, आणि श्रुतीचे, म्हणजे मूळ वेदवाणीचे, वचनही हेच आहे: सर्वांचे सार असलेल्या एका नारायणाचा जप करा. जप, तप, कर्मकांड आणि धर्माचरण हरीविना केले, तर ते निरर्थक श्रम ठरतात; ते सारे वाया जाते. जे हरिपाठाच्या वाटेने गेले…
  21. वैष्णवांची जोडीनामसंकीर्तन हीच वैष्णवांची जोडी आहे. त्यांची अनंत कोटी पापे नाहीशी झाली आहेत. एक नाम म्हणजेच अनंत जन्मांचे तप; सर्व मार्गांमध्ये हरिपाठ हाच सुगम मार्ग. योग, याग, कर्मकांड, धर्म आणि अधर्म, हे सारे हरिपाठाने विलयाला गेले. जग खरे भासवणारी माया…
  22. नामाला काळवेळ नाहीनाम घेण्यासाठी कोणतीही काळवेळ पाहावी लागत नाही, आणि नामाने आईची आणि वडिलांची, दोन्ही कुळे उद्धरून जातात. रामकृष्ण हे नाम सारे दोष हरून नेते. जड जीवांना तारणारा एक हरीच आहे. हरिनाम हेच सार आहे. जी जीभ या नामाची झाली, तिच्या भाग्याचे वर्णन को…
  23. गगनाहूनि वाड नामरोज नेमाने नाम घेणारी माणसे दुर्मिळ असतात; लक्ष्मीपती विष्णू त्यांच्या जवळ असतो. “नारायण हरि, नारायण हरि”: भक्ती त्यांच्या घरी नांदते, आणि चारी मुक्तीही, देवाच्या धामात राहण्यापासून त्याच्याशी एकरूप होण्यापर्यंत. हरीविना गेलेला जन्म म्हणजे…
  24. येथें कष्ट नलगतीसात, पाच, तीन आणि दहांचे गट: जुनी तत्त्वदर्शने जग आणि देह यांचे जे घटक मोजतात, ते हे असावेत. त्या मेळ्यात हरि एका तत्त्वाची कळा दाखवतो. नाम तसे नाही. ते सर्व मार्गांत श्रेष्ठ आहे, आणि इथे कोणतेही कष्ट लागत नाहीत. योग्याचा अजपा जप असतो: शब्द…
  25. रामकृष्णीं टाहो फोडींजप, तप, कर्म, कर्मकांड, व्रतनियम आणि धर्म, या सर्वांत खरा महत्त्वाचा आहे तो प्रत्येक देहात वसणाऱ्या रामावरचा शुद्ध भाव. आपला भाव सोडू नकोस; संदेह टाकून दे. रोज रामकृष्णांच्या नावाने मोठ्याने टाहो फोड. जात, धन, गोत, कुळ, शील, या सगळ्यांची चर…
  26. सर्वत्र वैकुंठभगवंताच्या ठायी जाणणेही नाही आणि न जाणणेही नाही. नामाच्या उच्चारणातच सदैव मोक्ष आहे. जिथे “नारायण हरि” हे नाम उच्चारले जाते, तिथे कळिकाळालाही शिरकाव नाही. वेदांनाही त्याचा थांग लागत नाही; मग सामान्य जीवजंतूंना तो कसा कळणार? जिकडे तिकडे वैकु…
  27. अंतरीं जपमाळहे मना, नाम हेच एक तत्त्व; ते दृढ धरून ठेव, म्हणजे हरीला तुझी करुणा येईल. ते नाम सोपे आहे: रामकृष्ण, गोविंद. आधी ते वाचेने जप; कंठ सद्गदित होऊ दे. नामापलीकडे दुसरे तत्त्व नाही; यात अन्यथा काही नाही. उगाच दुसऱ्या वाटांनी जाऊ नकोस. ज्ञानदेव म…
  28. अर्धघडी रिकामा राहू नकोसर्व सुखांची गोडी नामात आहे, आणि सर्व शास्त्रांतून निवडलेले सारही नामातच आहे. म्हणून अर्धी घडीसुद्धा रिकामा राहू नकोस. जुन्या कालगणनेत अर्धी घडी म्हणजे सुमारे बारा मिनिटे. हा सारा संसार म्हणजे खोटा व्यवहार आहे. हरीविना जन्म-मरणाच्या सगळ्या…
  29. हरि सांभाळी अंतर्बाह्यहरिपाठाचे अभंग अठ्ठावीस आहेत, आणि ज्ञानदेवांनी ते विश्वासाने रचले. जो इंद्रायणीच्या तीरी त्यांचा नित्य पाठ करतो, तो सर्व प्रकारे अधिकारी होतो. मन एकाग्र असावे, चित्त स्वस्थ असावे, आणि उल्हासाने जिवात स्मरण धरावे. अंतकाळी, आणि तसेच संकटाच्या…