संत कबीर · कर्मकांड, जात आणि पंथ यांपलीकडे
उघड्या डोळ्यांची पूजा
संतो सहज समाधि भली साईं ते मिलन भयो जा दिन ते सुरत न अंत चली आँख न मूँदूँ, कान न रूँधूँ काया कष्ट न धारूँ खुले नैन में हँस-हँस देखूँ सुंदर रूप निहारूँ कहूँ सो नाम सुनूँ सो सुमिरन जो कछु करूँ सो पूजा गिरह उद्यान एक सम देखूँ भाव मिटाऊँ दूजा जहँ-जहँ जाऊँ सोई परिकरमा जो कछु करूँ सो सेवा जब सोऊँ तब करूँ दंडवत पूजूँ और न देवा शब्द निरंतर मनुआ राता मलिन बचन का त्यागी उठत-बैठत कबहुँ न बिसरै ऐसी तारी लागी कहै कबीर यह उनमुनि रहनी सो परगट कर गाई सुख-दुख के इक परे परम सुख तेहि में रहा समाई॥
संतहो, सगळ्यांत चांगली समाधी म्हणजे सहज समाधी, रोजचे जगणे जगतानाच लाभणारी मनाची स्थिरता. ज्या दिवशी माझ्या स्वामीची भेट झाली, त्या दिवसापासून माझे लक्ष दुसरीकडे कुठेच गेले नाही. मी डोळे मिटत नाही, कान बंद करत नाही, देहाला कसलेही कष्ट देत नाही. उघड्या डोळ्यांनी मी हसत हसत पाहतो, आणि त्याचे सुंदर रूप न्याहाळतो. मी जे बोलतो ते त्याचे नाम, जे ऐकतो ते त्याचे स्मरण, आणि जे काही करतो ती पूजा. घर आणि बाग मला सारखेच दिसतात; कारण त्याच्याहून वेगळे दुसरे काही आहे, ही भावनाच मी पुसून टाकली आहे. मी जिथे जिथे जातो, ती त्याची प्रदक्षिणाच असते; जे काही करतो, ती त्याची सेवाच. झोपायला अंग टाकतो, तो माझा त्याला साष्टांग नमस्कार. दुसऱ्या कोणत्याही देवाची मी पूजा करत नाही. माझे मन अखंड शब्दात रंगलेले असते; शब्द म्हणजे गुरू देतात ते देवाचे नाम. वाईट बोलणे मी सोडून दिले आहे. उठता-बसता मी त्याला कधीच विसरत नाही, इतकी ध्यानाची टाळी लागली आहे. कबीर म्हणतात, मनाच्या पलीकडे, उन्मनी अवस्थेत जगण्याची हीच रीत; ती मी उघडपणे गाऊन सांगितली आहे. सुख आणि दुःख यांच्या पलीकडे एक परम सुख आहे, आणि मी त्यातच मिसळून गेलो आहे.