निवडक दासबोध ओव्या · Devotion
ब्रह्मांड नासेल कल्पांतीं · दासबोध ४.१०.२८-२९
ब्रह्मांड नासेल कल्पांतीं । पर्वतासहित जळेल क्षिती । तेव्हां अवघेच देव जाती । मां मुक्ति कैंच्या तेथें ॥ २८॥ तेव्हां निर्गुण परमात्मा निश्चळ । निर्गुण भक्ती तेहि अचळ । सायोज्यमुक्ती ते केवळ । जाणिजे ऐसी ॥ २९॥
मुक्ती चार प्रकारच्या आहेत, असे समर्थ सांगतात. देवाच्या लोकात राहणे, देवाजवळ राहणे, आणि देवासारखे रूप मिळणे, या तीन मुक्ती पुण्य संपले की संपतात. फक्त सायुज्यमुक्ती, म्हणजे देवाशी पूर्ण एकरूप होणे, शाश्वत आहे. कल्पांती, म्हणजे सृष्टीच्या प्रलयकाळी, सारे ब्रह्मांड नष्ट होईल. पर्वतांसह पृथ्वी जळून जाईल. तेव्हा सगळे देवच जातात; मग त्यांच्या लोकांतल्या मुक्ती तिथे कुठून उरणार? तेव्हा निर्गुण परमात्मा, म्हणजे सर्व गुणांच्या आणि रूपांच्या पलीकडचा परमात्मा, निश्चळ राहतो. निर्गुण भक्तीही अचल राहते. सायुज्यमुक्ती म्हणजे केवळ हीच, हे जाणावे, असे समर्थ सांगतात.