निवडक दासबोध ओव्या · Devotion
मृतिकापूजन करावें आणी सवेंचि विसर्जावें · दासबोध २०.९.१-३
मृतिकापूजन करावें । आणी सवेंचि विसर्जावें । हें मानेना स्वभावें । अंतःकर्णासी ॥ १ ॥ देव पूजावा आणी टाकावा । हें प्रशस्त न वटे जीवा । याचा विचार पाहावा । अंतर्यामीं ॥ २ ॥ देव करिजे ऐसा नाहीं । देव टाकिजे ऐसा नाहीं । म्हणोनि याचा कांहीं । विचार पाहावा ॥ ३ ॥
दासबोधाच्या शेवटच्या दशकातला हा समास सूक्ष्म निरूपणाचा आहे. त्याच्या आरंभीच समर्थ एक प्रश्न उभा करतात. मातीची मूर्ती करून तिची पूजा करावी, आणि लगेच तिचे विसर्जन करावे, हे अंतःकरणाला स्वभावतःच पटत नाही. देवाला पूजावे आणि मग टाकून द्यावे, हे जीवाला योग्य वाटत नाही. याचा विचार अंतर्यामी करून पाहावा. देव असा नाही की तो घडवता येईल, आणि असाही नाही की तो टाकून देता येईल. म्हणून याचा काही विचार केला पाहिजे, असे समर्थ सांगतात. पुढे ते म्हणतात, देव नाना शरीरे धरतो आणि सोडतो; मग तो देव खरा कसा आहे, हे विवेकाने ओळखावे.