निवडक दासबोध ओव्या · Devotion
पदार्थ मनें काया वाचा · दासबोध १२.५.१६-१८
पदार्थ मनें काया वाचा । मी हा अवघाचि देवाचा । जड आत्मनिवेदनाचा । विचार ऐसा ॥ १६ ॥ चंचळकर्ता तो जगदीश । प्राणीमात्र तो त्याचा अंश । त्याचा तोचि आपणास । ठाव नाहीं ॥ १७ ॥ चंचळ आत्मनिवेदन । याचें सांगितलें लक्षण । कर्ता देव तो आपण । कोठेंचि नाहीं ॥ १८॥
पदार्थ जड आहेत; सर्वांत हालचाल करणारा आत्मा चंचळ आहे; आणि निर्मळ ब्रह्म, म्हणजे परम सत्य, निश्चळ आहे. आत्मनिवेदनाच्या या समासात समर्थ या तिन्ही पातळ्यांवर आत्मनिवेदन, म्हणजे स्वतःला देवाला वाहणे, कसे होते, ते सांगतात. पदार्थ, मन, काया आणि वाचा, हा ‘मी’ सगळाच देवाचा आहे. जड पातळीवरच्या आत्मनिवेदनाचा विचार असा आहे. जे चंचळ आहे, त्याचा कर्ता जगदीश आहे. प्रत्येक प्राणी त्याचाच अंश आहे. ते सारे त्याचे तोच आहे; त्यात ‘आपल्याला’ ठावच नाही. चंचळ पातळीवरच्या आत्मनिवेदनाचे लक्षण हे सांगितले: कर्ता देव आहे, आणि ‘आपण’ कुठेच नाही, असे समर्थ सांगतात. पुढे ते निश्चळ पातळी सांगतात: जिथे चंचळालाच ठाव नाही, तिथे आपण कुठून उरणार?