निवडक दासबोध ओव्या · This Book and This Life
भक्तांचेनि साभिमानें कृपा केली दाशरथीनें · दासबोध २०.१०.३०-३३
भक्तांचेनि साभिमानें । कृपा केली दाशरथीनें । समर्थकृपेचीं वचनें । तो हा दासबोध ॥ ३० ॥ वीस दशक दासबोध । श्रवणद्वारें घेतां शोध । मनकर्त्यास विशद । परमार्थ होतो ॥ ३१ ॥ वीस दशक दोनीसें समास । साधकें पाहावें सावकास । विवरतां विशेषाविशेष । कळों लागे ॥ ३२ ॥ ग्रंथाचें करावें स्तवन । स्तवनाचें काये प्रयोजन । येथें प्रत्ययास कारण । प्रत्ययो पाहावा ॥ ३३ ॥
दासबोधाच्या अगदी शेवटच्या समासात, ग्रंथ पूर्ण होताना, समर्थ हा ग्रंथ कसा घडला आणि तो कसा वाचावा हे सांगतात. समर्थ म्हणतात, दाशरथी रामाला आपल्या भक्तांचा अभिमान आहे. त्या प्रेमापोटी त्याने कृपा केली, आणि त्या कृपेतून उमटलेली वचने म्हणजेच हा दासबोध. येथे समर्थ म्हणजे सर्वसमर्थ राम; ग्रंथाचे कर्तृत्व रामदास स्वतःकडे घेत नाहीत. दासबोधात वीस दशक आहेत, प्रत्येकी दहा समासांचे. श्रवणाच्या वाटेने याचा शोध घेतला, तर मनन करणाऱ्याला परमार्थ स्पष्ट होतो. हे दोनशे समास साधकाने सावकाश पाहावेत. त्यांचे विवरण करत गेले की बारकावे कळू लागतात, आणि महत्त्वाचे काय व गौण काय, हे उमगू लागते. शेवटी समर्थ स्वतःच विचारतात: ग्रंथाची स्तुती करावी, पण स्तुतीचे प्रयोजन काय? येथे खरे कारण प्रत्यय, म्हणजे स्वतःचा अनुभव. त्या प्रत्ययावरच ग्रंथ पारखून पाहावा.