श्रीरामकृष्ण परमहंस · एक ईश्वर, अनेक नावे
अग्नी आणि त्याची दाहकता
“ब्रह्म म्हणजे निष्क्रिय देव, निर्गुण देव; आणि शक्ती म्हणजे सक्रिय देव, सगुण देव. आपण त्यांच्याविषयी असे बोलतो, जणू ते दोन आहेत. पण खरे तर त्यांच्यात काहीच फरक नाही. निर्गुण आणि सगुण हे एकच तत्त्व आहे, जसे अग्नी आणि त्याची जाळण्याची शक्ती एकच. जाळण्याच्या शक्तीवाचून अग्नीची कल्पनाच करता येत नाही. “दूध आणि त्याची शुभ्रता जशी एक, तसे ते एक आहेत. शुभ्रतेवाचून दुधाची कल्पना करता येत नाही. रत्न आणि त्याची चमक जशी एक, तसे ते एक आहेत. साप आणि त्याची वाकडी, नागमोडी चाल जशी एक, तसे ते एक आहेत. वळवळत्या चालीवाचून सापाची कल्पना करता येत नाही.”
ब्रह्म म्हणजे स्थिर, शांत असलेला देव: रूप आणि गुण नसलेले परब्रह्म. शक्ती म्हणजे कार्य करणारा देव: जगाची निर्मिती, पालन आणि संहार करणारी जगन्माता.