श्रीरामकृष्ण परमहंस · एक ईश्वर, अनेक नावे
गच्चीवर जाण्याच्या अनेक वाटा
“घराच्या गच्चीवर शिडीने चढता येते, बांबूने चढता येते, जिन्याने जाता येते, किंवा दोराने. तसेच देवापर्यंत पोचण्याचे अनेक मार्ग आहेत, अनेक साधने आहेत, आणि जगातला प्रत्येक धर्म यांतला एक मार्ग दाखवतो.”
गच्चीवर जाण्याच्या अनेक वाटा
बंगालच्या शहरांतल्या घरांची छपरे सपाट असत. तिथे लोक कपडे आणि धान्य वाळत घालत, संध्याकाळी वारा खात, आणि उकाड्याच्या रात्री झोपत. खेड्यात शिडी नसली तर एखादा मजबूत बांबू चढायला कामी येई. वर जाण्याच्या या चार वाटा एकमेकींपासून अगदी वेगळ्या आहेत, आणि तरी त्या एकाच गच्चीवर पोचतात. जगातले धर्म म्हणजे एकाच देवाकडे जाणाऱ्या वाटा, या शिकवणीसाठी त्यांचे हे सर्वांत प्रसिद्ध चित्र. ते म्हणत की जगन्मातेच्या उपासनेबरोबरच यांतल्या काही वाटांनी ते स्वतः गेले होते: वैष्णव भक्ती, वेदान्त, इस्लाम आणि ख्रिस्ती धर्म. त्या सगळ्या एकाच देवाकडे नेतात, असे त्यांना दिसले. हे वचन कोणालाही स्वतःची वाट सोडून दुसरी धरायला सांगत नाही. इतरत्र ते लोकांना स्वतःच्या पंथाची उपासना श्रद्धेने चालू ठेवायला सांगत. हे वचन नाकारते तो एकच दावा: फक्त एकाच वाटेने गच्चीवर जाता येते. हा तोच संकुचितपणा, ज्याची थट्टा त्यांनी विहिरीपलीकडचे काहीच न जाणणाऱ्या बेडकाच्या चित्राने केली.