श्रीरामकृष्ण परमहंस · एक ईश्वर, अनेक नावे
साचलेल्या डबक्यातले पाणगवत
“दल, म्हणजे पाणगवत, स्वच्छ पाण्याच्या मोठ्या तळ्यांत उगवत नाही; ते लहान, साचलेल्या, घाणेरड्या डबक्यांत वाढते. तसेच दल, म्हणजे फूट, ज्या गटाची माणसे शुद्ध, उदार आणि निःस्वार्थ हेतूंनी चालतात, त्या गटात पडत नाही. पण ज्या गटाचे पुढारी स्वार्थी, ढोंगी आणि कट्टर असतात, त्या गटात ती खोलवर मूळ धरते.”
हे वचन एका बंगाली शब्दावर उभे आहे. दल म्हणजे साचलेल्या पाण्यात वाढणारे लव्हाळ्यासारखे राठ पाणगवत; आणि दल म्हणजे पक्षातून फुटून वेगळा निघालेला गटही. अंघोळीसाठी आणि पाण्यासाठी माणसांनी खोदलेले असे मोठे तळे बंगालच्या प्रत्येक खेड्यात असे.