श्रीरामकृष्ण परमहंस · एक ईश्वर, अनेक नावे
वाघातला देव
“वाघातही देव आहे, हे खरे; पण म्हणून आपण त्या जनावरासमोर जाऊन उभे राहू नये. तसेच अगदी दुष्ट माणसातही देव राहतो, हे खरे; पण आपण दुष्टांची संगत धरणे बरोबर नाही.”
वाघातला देव
त्यांच्या काळी बंगालच्या जंगलांत अजूनही वाघ होते; विशेषतः सुंदरबनात, म्हणजे कलकत्त्याच्या दक्षिणेला गंगेच्या मुखांशी पसरलेल्या जंगलात. तिथले गावकरी वाघाच्या भीतीखाली जगत. प्रत्येक जीवात देव राहतो, असे ते शिकवत: माणूस असो की जनावर, साधू असो की बदमाश, सगळे नारायण. यावरून ऐकणाऱ्याला असे वाटू शकले असते की सगळ्या जीवांशी सारखेच वागावे, वाघाकडे चालत जावे, आणि सज्जनावर ठेवतो तसाच दुर्जनावरही विश्वास ठेवावा. हे वचन इथे मर्यादा घालून देते. वाघात देव आहे हे खरे, आणि तरीही कोणी त्याच्याजवळ जात नाही. दुष्ट माणसात देव पाहणे म्हणजे त्याची संगत धरणे नव्हे. इतरत्र त्यांनी हाच मुद्दा पाण्याचे उदाहरण देऊन मांडला. ते म्हणाले, शास्त्रे सांगतात की पाणी म्हणजे साक्षात देवच. तरीही काही पाणी पूजेला चालते, तर काही फक्त भांडी घासायला आणि मळके कपडे धुवायला; ते पाणी कोणी पीत नाही. तसेच सज्जनांच्या आणि दुर्जनांच्या, देवावर प्रेम करणाऱ्यांच्या आणि न करणाऱ्यांच्या, सगळ्यांच्या हृदयात देव राहतो. पण दुर्जनांशी जवळीक ठेवता येत नाही. काहींशी फक्त तोंडओळख ठेवता येते, आणि पुष्कळांपासून तर पूर्णपणे दूरच राहणे योग्य.