श्रीरामकृष्ण परमहंस · श्रीरामकृष्णांच्या बोधकथा
दुखण्याचे सोंग
गुरूची परीक्षा
श्रीरामकृष्णांनी ही गोष्ट सांगितली. एक गुरू, एक संन्यासी, आपल्या शिष्याला उपदेश करत होता. तो म्हणाला, “एक परमेश्वरच तुझा आहे. दुसरे कोणीही तुझे नाही.” शिष्य म्हणाला, “पण माझी आई आणि माझी बायको माझी किती काळजी घेतात. त्यांचे माझ्यावर प्रेम आहे. मी दिसलो नाही तर त्यांना फार दुःख होते. मग त्याही माझ्याच आहेत ना?” गुरू म्हणाला, “तिथेच तू चुकतोस. त्यांच्यापैकी कोणालाच तुझी खरी काळजी नाही, हे मी तुला दाखवून देईन. तुझी आई किंवा तुझी बायको तुझ्यासाठी आपला जीव देईल, असे क्षणभरही समजू नकोस. करून पाहा. घरी जा आणि भयंकर दुखत असल्याचे सोंग कर. मग मी येतो आणि तुला दाखवतो.” गुरूने सांगितले तसे शिष्याने केले. वैद्यांना बोलावले, पण त्यांच्यापैकी कोणालाच त्याचे दुखणे कमी करता आले नाही. त्याची आई उसासे टाकत शोक करू लागली. त्याची बायको आणि मुले रडू लागली. तेवढ्यात गुरू त्याच्या घरी आला. तो म्हणाला, “दुखणे गंभीर आहे. कोणीतरी पुढे येऊन याच्यासाठी आपला जीव दिल्याशिवाय हा बरा होईल, असे मला वाटत नाही.” हे ऐकून सगळे हादरून गेले.
दुखण्याचे सोंग
प्रत्येकाची सबब
संन्यासी आजारी माणसाच्या म्हाताऱ्या आईकडे वळला. तो म्हणाला, “हा स्वतःसाठी आणि तुम्हा सगळ्यांसाठी कमावतो. म्हातारपणी तुमचा मुलगा गेला, तर तुम्ही जगलात काय आणि मेलात काय, तुम्हाला सारखेच. याच्या जिवाच्या बदल्यात तुम्ही तुमचा जीव देऊ शकलात, तर मी याला वाचवू शकेन. तुम्ही याची आई असून याच्यासाठी एवढा त्याग करू शकत नसाल, तर जगात दुसरे कोण तो करायला पुढे येईल?” म्हातारी डोळ्यांत पाणी आणून अडखळत म्हणाली, “महाराज, माझ्या मुलासाठी तुम्ही सांगाल ते करायला मी तयार आहे. पण गोष्ट अशी आहे. माझा स्वतःचा जीव—माझ्या मुलाच्या जिवापुढे माझ्या जिवाचे काय मोल? पण मी मेल्यावर माझ्या या लहानग्यांचे काय होईल, या विचाराने माझा धीर सुटतो. केवढी कमनशिबी मी! ही लहानगी माझ्या आड येतात!” बायको संन्याशाचे आणि सासूचे बोलणे ऐकत होती. ती धाय मोकलून रडली. मग ती आईवडिलांकडे वळून म्हणाली, “प्रिय बाबा आणि आई, तुमच्यासाठी मला हा त्याग करता येणार नाही.” अशा रीतीने प्रत्येकाने काही ना काही सबब शोधली. मग संन्यासी आजारी माणसाकडे वळला. तो म्हणाला, “पाहिलेस? इथे कोणीही तुझ्यासाठी जीव द्यायला तयार नाही. कोणावरही विसंबून राहता येत नाही, असे मी म्हणालो तेव्हा मला काय म्हणायचे होते, ते आता कळले ना?” हे सगळे पाहून शिष्याने ज्याला तो आपले घर म्हणत होता ते घर सोडले, आणि तो आपल्या गुरूच्या, त्या संन्याशाच्या मागे निघून गेला.