श्रीरामकृष्ण परमहंस · श्रीरामकृष्णांच्या बोधकथा
एकटे भूत
निघून ये
श्रीरामकृष्ण त्यांच्याकडे येणाऱ्या काही तरुणांबरोबर बसले होते. ज्ञान आणि अज्ञान या दोन्हींच्या पलीकडे जाण्याविषयी ते बोलत होते. त्या तरुणांपैकी बाबूराम हसून म्हणाला, “मला तेच हवे आहे!” “बाळा,” श्रीरामकृष्ण हसून म्हणाले, “देव आणि संसार, दोन्ही बाजू धरून राहिलास, तर ते तुला कसे मिळणार? खरेच हवे असेल, तर निघून ये.” “मग तुम्हीच मला ओढून बाहेर काढा,” बाबूराम हसत म्हणाला. मग श्रीरामकृष्ण म. यांच्याकडे, म्हणजे महेंद्रनाथ गुप्त यांच्याकडे वळले. श्रीरामकृष्णांच्या बोलण्याची रोजनिशी तेच ठेवत. “राखाल माझ्याजवळ राहिला,” श्रीरामकृष्ण म्हणाले, “पण त्याची गोष्ट वेगळी होती: त्याच्या वडिलांची संमती होती. पण ही मुले इथे राहिली, तर गडबड होईल.” राखाल हा एक तरुण शिष्य; पुढे तो स्वामी ब्रह्मानंद झाला. त्याचे लग्न झाले होते. मग श्रीरामकृष्ण बाबूरामला म्हणाले, “तू कमजोर आहेस, भित्रा आहेस! बघ, छोटा नरेन कसा म्हणतो, ‘मी कायमचा निघून येईन.’” छोटा नरेन हाही त्या मुलांपैकीच एक होता. “ज्याने कामिनी-कांचनाचा पूर्ण त्याग केला आहे, असा कोणी मी शोधतो आहे,” श्रीरामकृष्ण म्हणाले. “कधी कधी वाटते, कोणीतरी माझ्याजवळ राहील. पण कसले काय, प्रत्येकाकडे काही ना काही सबब असतेच.” कामिनी म्हणजे स्त्री, कांचन म्हणजे सोने. येथे श्रीरामकृष्ण घर सोडून त्यांच्याजवळ येऊन राहायची ओढ लागलेल्या तरुणांविषयी बोलत होते. कामिनी-कांचन या शब्दांनी त्यांना कामवासना आणि पैशाचा मोह म्हणायचा होता.
एकटे भूत
सोबती शोधणारे भूत
मग श्रीरामकृष्णांनी ही गोष्ट सांगितली. ती सांगून झाल्यावर ते पुन्हा राखालविषयी बोलले, आणि नरेंद्रविषयीही. नरेंद्र हाही एक तरुण शिष्य; पुढे तो स्वामी विवेकानंद झाला. “एक भूत सोबती शोधत होते. आता, मंगळवारी किंवा शनिवारी कोणाला अपमृत्यू आला, तर तो भूत होतो. “म्हणून कोणी माणूस छपरावरून पडला, किंवा काही अपघात होऊन बेशुद्ध पडला, की ते भूत त्याच्याकडे धावत जाई. तो माणूस भूत होईल आणि त्याचा सोबती होईल, अशी आशा त्या भुताला वाटे. पण त्याचे दुर्दैव असे, की त्यांच्यापैकी प्रत्येकजण बरा झाला! त्याला कधी सोबती मिळालाच नाही. “पाहा, राखालकडे बायकोची सबब आहे! तो विचारतो, ‘माझ्या बायकोचे काय होईल?’ “मी नरेंद्रच्या छातीला स्पर्श केला, तेव्हा त्याची बाह्य शुद्ध हरपू लागली. मग तो ओरडला, ‘अहो, हे काय केलेत माझे? मला आई-वडील आहेत, हे ठाऊक नाही का तुम्हाला?’”