श्रीरामकृष्ण परमहंस · श्रीरामकृष्णांच्या बोधकथा
सरडा
लाल की निळा?
देव कसा आहे यावरून वाद घालणाऱ्या लोकांविषयी श्रीरामकृष्णांनी ही गोष्ट सांगितली. दोन माणसे एका सरड्याच्या रंगावरून हिरिरीने भांडत होती. एक म्हणाला, “त्या ताडाच्या झाडावरचा सरडा छान लाल रंगाचा आहे.” दुसऱ्याने त्याला खोडून काढले: “तुझे चुकते आहे. तो सरडा लाल नाही, निळा आहे.” वाद घालून निकाल लागेना, म्हणून दोघेही त्या झाडाखालीच कायम राहणाऱ्या एका माणसाकडे गेले. त्याने त्या सरड्याला त्याच्या सगळ्या रंगांत पाहिले होते. त्यांच्यापैकी एक म्हणाला, “महाराज, त्या झाडावरचा सरडा लाल आहे ना?” तो माणूस म्हणाला, “हो, महाराज.” दुसरा म्हणाला, “हे काय सांगता? असे कसे होईल? तो लाल नाही, निळा आहे.” तेव्हा त्या माणसाने त्यालाही तितक्याच नम्रपणे उत्तर दिले, “हो, महाराज.” सरडा हा सतत रंग बदलणारा प्राणी आहे, हे त्या माणसाला ठाऊक होते. म्हणूनच, दोघांचे म्हणणे एकाच वेळी खरे असू शकत नसतानाही, त्याने दोघांनाही “हो” म्हटले. “तसेच,” श्रीरामकृष्ण म्हणाले, “देव सच्चिदानंद आहे: तो सत् आहे, ज्ञान आहे, आनंद आहे. त्याची अनेक रूपे आहेत. ज्या भक्ताने देवाला एकाच रूपात पाहिले आहे, त्याला देव तेवढ्याच रूपात ठाऊक असतो. ज्याने त्याला अनेक रूपांत पाहिले आहे, तोच म्हणू शकतो, ‘ही सगळी रूपे एकाच देवाची आहेत, कारण देवाला अनेक रूपे आहेत.’ तो साकार आहे, तो निराकार आहे, आणि त्याची आणखीही अनेक रूपे आहेत, जी कोणालाच ठाऊक नाहीत.”