श्रीरामकृष्ण परमहंस · भक्ती, ज्ञान आणि कर्म
डुकराचे मांस आणि दूधभात
“जे मिळेल ते खावे की नाही, हे माणसाच्या आध्यात्मिक अवस्थेवर अवलंबून असते. ज्ञानमार्गावर अन्न बाधत नाही. ज्ञानी जेवतो तेव्हा ते अन्न तो कुंडलिनीच्या अग्नीत आहुती म्हणून घालतो. पण भक्ताचे वेगळे आहे. भक्ताने शुद्ध अन्नच खावे: आपल्या प्रिय परमेश्वराला मोकळ्या मनाने अर्पण करता येईल असे अन्न. मांस भक्तासाठी नाही. पण त्याच वेळी मला हेही सांगायला हवे: डुकराचे मांस खाऊनही जर एखाद्याचे देवावर प्रेम असेल, तर तो धन्य आहे. आणि जो दूधभात खाऊन राहतो, पण ज्याचे मन कामिनी-कांचनात बुडालेले असते, तो माणूस करंटा.”
एका शिष्याने म्हटले होते की जे मिळेल ते खावे; त्याला ते उत्तर देत होते. तंत्रात कुंडलिनी म्हणजे शरीरात वेटोळे घालून निजलेली मानली जाणारी एक आध्यात्मिक शक्ती. येथे ती पवित्र अग्नीच्या रूपात आहे. त्यांच्या काळच्या हिंदूला डुकराचे मांस हे सर्वांत अशुद्ध अन्नांपैकी एक वाटे, आणि दूधभात सर्वांत शुद्ध अन्नांपैकी एक. कामिनी म्हणजे स्त्री, कांचन म्हणजे सोने. येथे ते एका शिष्याशी बोलत होते. कामिनी-कांचन या शब्दांनी त्यांना कामवासना आणि पैशाचा मोह म्हणायचा होता.