श्रीरामकृष्ण परमहंस · भक्ती, ज्ञान आणि कर्म
माकडाचे पिलू आणि मांजराचे पिलू
“माकडाचे पिलू आईला घट्ट धरून बिलगून राहते. मांजराच्या पिलाला आईला धरता येत नाही; आई जवळ असली की ते नुसते केविलवाणे म्यांव म्यांव करते. माकडाच्या पिलाची पकड सुटली, तर ते खाली पडते आणि त्याला लागते. कारण ते स्वतःच्या बळावर अवलंबून असते. पण मांजराच्या पिलाला असा धोका नसतो, कारण आई स्वतःच त्याला एका जागेवरून दुसऱ्या जागी उचलून नेते. स्वतःवर विसंबणे आणि स्वतःला देवाच्या इच्छेवर पूर्णपणे सोपवणे, यांत असा फरक आहे.”
माकडाचे पिलू आणि मांजराचे पिलू
माकडीण इकडे-तिकडे फिरते तेव्हा तिचे पिलू स्वतःच्या पकडीने तिच्या अंगाला धरून राहते. मांजर पिलाला मानगुटीला धरून उचलते, आणि तिला हवे तिथे नेऊन ठेवते. हे दोन्ही दृष्टान्त हिंदू भक्तिपरंपरेत जुने आहेत. दक्षिण भारतात आचार्य रामानुजांचे अनुयायी, श्रीवैष्णव, यांच्यात शतकानुशतके या दृष्टान्तांवरून वाद चालला. एका पंथाचे म्हणणे, जीवाने स्वतः प्रयत्न करून देवाला धरून राहिले पाहिजे, माकडाचे पिलू आईला धरते तसे. दुसऱ्या पंथाचे म्हणणे, केवळ देवाची कृपाच तारते; जीवाने फक्त स्वतःला देवाच्या हाती सोपवायचे, मांजराचे पिलू स्वतःला उचलून नेऊ देते तसे. स्वतःला असे देवाच्या हाती सोपवणे म्हणजे शरणागती; संस्कृतमध्ये तिला प्रपत्ती असेही म्हणतात.