श्रीरामकृष्ण परमहंस · भक्ती, ज्ञान आणि कर्म
साखर चाखायची आहे
“पण एवढे मात्र मला आणखी सांगायला हवे. साधारणपणे भक्ताला देवाचा सगुण रूपात साक्षात्कार झाला, की तो पूर्ण समाधानी असतो. ते सगुण रूप म्हणजे माझी जगन्माता, किंवा त्यांच्या अनंत तेजस्वी रूपांपैकी कोणतेही; अवतारही त्यांत आले: श्रीकृष्ण, चैतन्य आणि इतर. साधारणपणे भक्ताला निर्गुणाच्या साक्षात्काराची ओढ नसते. समाधीत त्याचा सगळा अहंकार पुसला जावा, असे त्याला वाटत नाही. सगुण देवाच्या दर्शनाचा आनंद घेता यावा, एवढा तरी त्याचा ‘मी’ उरावा, असे त्याला वाटते. साखरेशी एकरूप होण्यापेक्षा साखर चाखणे त्याला अधिक आवडते. “अशा भक्ताला माझी आई सगुण रूपात दर्शन देतात, कारण त्यांचे स्वतःच्या भक्तांवर, स्वतःच्या लेकरांवर प्रेम आहे.”
श्रीरामकृष्ण थोर बंगाली विद्वान आणि समाजसुधारक ईश्वरचंद्र विद्यासागर यांच्या कलकत्त्याच्या घरी गेले होते; तेव्हा ते त्यांच्याशी बोलत होते. अवतार म्हणजे माणूस म्हणून जन्मलेला देव. चैतन्य हे बंगालचे संत; वैष्णव त्यांना अवतार मानून पूजतात. निर्गुण म्हणजे रूप आणि गुण यांच्या पलीकडचा देव.