श्रीरामकृष्ण परमहंस · गुरू आणि विद्या
अधिकाराचा बिल्ला
“अहो उपदेशक, तुमच्याकडे अधिकाराचा बिल्ला आहे का? राजाच्या प्रजेतला अगदी सामान्यातला सामान्य माणूससुद्धा राजाचा बिल्ला लावून आला, तर लोक त्याचे बोलणे मान राखून आणि दबकून ऐकतात. नुसता बिल्ला दाखवून तो दंगा शमवू शकतो. तसेच, उपदेशक, आधी तुम्हाला देवाकडून आज्ञा आणि प्रेरणा मिळायला हवी. ती प्रेरणा मिळेपर्यंत तुम्ही जन्मभर उपदेश करत राहिलात, तरी तुम्ही नुसती तोंडाची वाफ दवडाल.”
भारतात राजाच्या किंवा सरकारच्या कामावर असलेला निरोप्या किंवा चपराशी एक बिल्ला लावत असे. बहुधा तो छातीवरून तिरक्या घातलेल्या पट्ट्यावरचा पितळी पत्रा असे. निरोप्या कुणाचा हुकूम घेऊन आला आहे, हे त्या बिल्ल्यावरून कळे. तो स्वतः गरीब असेल, त्याला काही हुद्दा नसेल, पण लोक त्या बिल्ल्याचा हुकूम मानत. श्रीरामकृष्णांच्या काळी कलकत्त्यात उपदेशकांची रेलचेल होती: ब्राह्मसमाजाचे आचार्य, ख्रिस्ती मिशनरी, आणि हिंदू धर्मग्रंथांवर व्याख्याने देणारे. त्यांपैकी काही जण श्रीरामकृष्णांना भेटायला येत. ब्राह्मसमाज ही सुशिक्षित बंगाली लोकांची एक चळवळ होती. त्या चळवळीतले लोक एकाच निराकार देवाची उपासना करत, आणि त्यांना हिंदू समाजात सुधारणा घडवायची होती.