श्रीरामकृष्ण परमहंस · गुरू आणि विद्या
ऐकलेला, पाहिलेला, चाखलेला बर्फ
“पुष्कळांनी बर्फाविषयी नुसते ऐकलेले असते; त्यांनी तो कधी पाहिलेला नसतो. तसेच पुष्कळ प्रवचनकारांनी देवाच्या गुणांविषयी फक्त पुस्तकांत वाचलेले असते; त्यांच्या जीवनात त्या गुणांचा साक्षात्कार झालेला नसतो. आणि पुष्कळांनी बर्फ पाहिलेला असतो, पण कधी चाखलेला नसतो. तसेच पुष्कळ उपदेशकांना देवाच्या वैभवाची फक्त एक झलक दिसलेली असते; ते वैभव खरोखर काय आहे, ते त्यांना कळलेले नसते. “ज्याने बर्फ चाखला आहे, तोच तो कसा असतो ते सांगू शकतो. तसेच काहींनी देवाचा सहवास निरनिराळ्या प्रकारे अनुभवलेला असतो. कधी ते त्याचे दास होतात, कधी सखा, कधी प्रियकर, तर कधी त्याच्यात हरवून जातात. देवाचे गुण कोणते, ते असाच माणूस सांगू शकतो.”
बंगालच्या मैदानी प्रदेशात बर्फ कधीच दिसत नाही. बंगालचे वैष्णव भक्त देवाविषयी प्रेमाचे जे निरनिराळे भाव धरत, त्यांपैकी दास, सखा आणि प्रियकर हे काही भाव. साक्षात्कार म्हणजे एखादी गोष्ट स्वतःच्या अनुभवाने जाणणे.