श्रीरामकृष्ण परमहंस · गुरू आणि विद्या
दहा वेळा “गीता” म्हणा
“एका अर्थाने सगळी गीता वाचून काढायची गरज नाही. ‘गीता, गीता’ असे दहा वेळा म्हणा. तेवढे पुरे. दहा वेळा म्हटले की त्याचे ‘त्यागी, त्यागी’ होते. त्यागी म्हणजे देवासाठी संसार सोडणारा: धन, मानसन्मान, आसक्तीने केलेले कर्म, इंद्रियांची सुखे, सगळे सोडणारा. “एका शब्दात सांगायचे तर गीता म्हणते, ‘त्याग करा.’ खरा संन्यासी बाहेरूनही संसार सोडतो आणि आतूनही. तो संसारातली कामे सोडतो, आणि सगळ्या कर्मांचे फळही सोडतो. खरा गृहस्थ मनाने संसार सोडतो. म्हणजे, देवावरच्या प्रेमापोटी तो स्वतःच्या सगळ्या कर्मांचे फळ सोडतो. “म्हणून गीतेचे सार हेच: फक्त भगवंतावर प्रेम करा, आणि त्या भगवंतासाठी सर्वस्वाचा त्याग करा.”
दहा वेळा “गीता” म्हणा
भगवद्गीता, म्हणजे “भगवंताचे गीत”, हा महाभारताचा तो भाग, ज्यात कृष्ण योद्धा अर्जुनाला उपदेश करतात. “गीता, गीता, गीता” असे भराभर पुन्हा पुन्हा म्हटले, की त्याचे “तागी, तागी” होते, आणि ते “त्यागी” या शब्दासारखे ऐकू येते. त्यागी म्हणजे “ज्याने त्याग केला आहे तो”. कर्माचे फळ म्हणजे कर्मातून कर्त्याला जे मिळते ते: लाभ, स्तुती, त्याला हवा असलेला परिणाम. कर्माच्या फळाचा त्याग ही तर गीतेचीच शिकवण आहे: तुमच्या वाट्याचे कर्म करा, आणि त्याचे फळ देवावर सोडा. बंगालमधले सर्वांत प्रसिद्ध विद्वान ईश्वरचंद्र विद्यासागर यांच्या कलकत्त्याच्या घरी श्रीरामकृष्ण १८८२ मध्ये गेले होते. तेव्हा हे सगळे त्यांनी विद्यासागरांना सांगितले.