श्रीरामकृष्ण परमहंस · ईश्वरदर्शन
भरतीने आणलेले बांबू
“माझे शिष्य माझ्याकडे येण्याच्या कितीतरी आधीपासून मी त्यांना माझी स्वतःची माणसे, माझी मुले आणि आप्त म्हणून पाहत होतो. मी आईकडे रडून म्हणत असे, ‘आई, माझ्या भक्तांसाठी माझा जीव चालला आहे! त्यांना लवकरात लवकर माझ्याकडे आण!’ “त्या दिवसांत मनात येईल ते घडून येई. एकदा पंचवटीत ध्यानासाठी एक लहानशी झोपडी बांधावी, भोवती कुंपण घालावे, असे माझ्या मनात आले. लगेच मला दिसले की बांबूच्या काठ्या, दोर, सुतळी, आणि एक सुरीसुद्धा, असा एक भलामोठा भारा भरतीच्या पाण्याने पंचवटीसमोर आणून टाकला आहे. देवळातल्या एका नोकराने ते पाहिले, आणि आनंदाने धावत येऊन त्याने मला सांगितले. झोपडीला आणि कुंपणाला जितके लागेल, नेमके तितकेच सामान होते. झोपडी आणि कुंपण बांधून झाले, तेव्हा काहीच उरले नाही. ते पाहून सगळे थक्क झाले. “मला अखंड भावावस्था लागली, तेव्हा मी बाहेरची सगळी पूजाअर्चा सोडली; ती माझ्याकडून होईनाशी झाली. मग मी जगन्मातेची प्रार्थना केली, ‘आई, आता माझी काळजी कोण घेईल? स्वतःला सांभाळण्याची ताकद माझ्यात नाही. मला तुझे नाव ऐकायला आवडते, तुझ्या भक्तांना जेवू घालायला आवडते, गरिबांना मदत करायला आवडते. हे सगळे मला कोण करू देईल? माझ्यासाठी हे करू शकेल असे कोणीतरी पाठव.’ त्या प्रार्थनेला उत्तर म्हणून मथुरबाबू आले. त्यांनी इतकी वर्षे, एवढ्या गाढ भक्तीने आणि श्रद्धेने माझी सेवा केली! दुसऱ्या एका वेळी मी आईला म्हणालो, ‘मला माझे स्वतःचे मूल होणार नाही. पण माझे मूल म्हणून एक शुद्ध भक्त मला हवा आहे, जो सदैव माझ्याजवळ राहील. असा कोणीतरी पाठव.’ मग राखाल आला. जे माझे स्वतःचे आहेत, ते माझ्याच आत्म्याचे अंश आहेत.”
दक्षिणेश्वरातल्या वर्षांविषयीचे हे श्रीरामकृष्णांचे स्वतःचे शब्द आहेत, आणि त्यांनी जसे सांगितले तसे त्यांच्या शिष्यांनी ते खरे मानले. पंचवटी म्हणजे तेथील पाच पवित्र वृक्षांची राई; ती गंगेच्या काठी आहे, आणि तेथे गंगेला भरती-ओहोटी येते. मथुरबाबू हे दक्षिणेश्वरची मंदिरे बांधणाऱ्या राणी रासमणी यांचे जावई; मंदिरांचा कारभार ते पाहत. राखाल पुढे स्वामी ब्रह्मानंद हे संन्यासी झाले.