श्रीरामकृष्ण परमहंस · ईश्वरदर्शन
कमळाचे पान आणि चिखलातला मासा
“पूर्णत्व पावलेला माणूस पाण्यातल्या कमळाच्या पानासारखा असतो, किंवा दलदलीतल्या चिखलातल्या माशासारखा. दोघेही ज्यात राहतात, त्याचा डाग त्यांना लागत नाही.”
कमळाचे पान आणि चिखलातला मासा
भारतातल्या तळ्यांत आणि सरोवरांत कमळे उगवतात, आणि त्यांची रुंद पाने पाण्यावर पसरलेली असतात. पानाची त्वचा मेणचट असते; त्यामुळे पाणी तिच्यावरून थेंब होऊन ओघळते आणि पान कोरडे राहते. चिखलातला मासा हा तळ्यांतला आणि दलदलीतला मासा; तो चिखलातच राहतो. कमळाचे पान ही भारतातली जुनी उपमा आहे. भगवद्गीता म्हणते, जो आसक्ती न ठेवता, आपली सारी कर्मे देवाला अर्पण करून काम करतो, त्याला पाप शिवत नाही. पाणी ज्याला भिजवत नाही, त्या कमळाच्या पानासारखा तो असतो. पूर्णत्व पावलेला माणूस म्हणजे देहात असतानाच देवापर्यंत पोचलेला माणूस, असे श्रीरामकृष्णांना म्हणायचे आहे. इतर माणसे जिथे राहतात तिथेच तो राहतो, त्याच वस्तूंमध्ये, त्याच माणसांमध्ये; आणि तरी जग त्याला चिकटत नाही.