श्रीरामकृष्ण परमहंस · साधना
एक हात भगवंताच्या चरणी
“मी तुम्हाला सांगतो, तुम्ही गृहस्थाचे जीवन जगता, संसारात राहता, यात काही बिघडत नाही. फक्त मन देवावर लावून ठेवा. एका हाताने काम करा, आणि दुसऱ्या हाताने भगवंताच्या चरणांना स्पर्श करा. संसारातले तुमचे काम संपले, की दोन्ही हातांनी ते चरण घट्ट हृदयाशी धरा.”
एक हात भगवंताच्या चरणी
श्रीरामकृष्ण ब्राह्मसमाजाच्या एका सदस्याला उत्तर देत होते. ब्राह्मसमाज ही सुशिक्षित बंगाली लोकांची एक सुधारणावादी चळवळ होती. संसार न सोडता देवाचा साक्षात्कार होऊ शकतो का, म्हणजे देवाला स्वतःच्या अनुभवाने जाणता येते का, असे त्या माणसाने विचारले होते. तिथल्या ब्राह्मोंना श्रीरामकृष्णांनी हसत हसत सांगितले होते की तुम्हाला सर्वस्वाचा त्याग करायची गरज नाही: तुम्ही आहात तसेच बरे आहात. भारतात आई-वडील, गुरू किंवा देवाची मूर्ती यांच्या पाया पडतात: आदराने, आणि आशीर्वाद मागण्यासाठी. एखाद्याचे पाय धरणे म्हणजे त्याचा आश्रय घेऊन त्याला बिलगणे. भगवंताचे चरण हे भक्तीचे जुने भारतीय चित्र आहे: भक्त जिथे आश्रय घेतो ती जागा. भारतीय शिकवण जगण्याच्या या रीतीला कर्मयोग म्हणते: आसक्ती न ठेवता, मन देवावर ठेवून स्वतःची कर्तव्ये करणे. श्रीरामकृष्णांकडे येणाऱ्या गृहस्थांकडून ते हेच मागत. घर सोडू पाहणाऱ्या तरुणांना मात्र ते संसारत्यागाविषयी सांगत.