श्रीरामकृष्ण परमहंस · साधना
हाताला तेल
“आधी तळहातांना तेल चोळून मग फणस फोडला, तर त्याचा चीक हाताला चिकटत नाही, त्रास देत नाही. तसेच, आधी विश्वात्म्याच्या खऱ्या ज्ञानाने स्वतःला बळकट करा. मग धन आणि स्त्रिया यांच्यामध्ये राहिलात, तरी त्यांचा तुम्हाला मुळीच स्पर्श होणार नाही.”
हाताला तेल
बंगालमध्ये फणस सर्रास होतो. फणस कापला की त्यातून दाट पांढरा चीक पाझरतो; तो डिंकासारखा चिकट असतो, आणि धुऊन सहज जात नाही. म्हणून फणस फोडण्याआधी लोक हातांना तेल चोळतात. विश्वात्मा म्हणजे प्रत्येक जिवात वसणारा एकच आत्मा, म्हणजे देव. त्याला खऱ्या अर्थाने जाणणे हे ज्ञान: पुस्तकी विद्या नव्हे, तर स्वतःच्या अनुभवाने मिळवलेले ज्ञान. धन आणि स्त्री ही तीच जोडी, जिला श्रीरामकृष्ण कामिनी-कांचन म्हणत. कामिनी म्हणजे स्त्री, कांचन म्हणजे सोने. या शब्दांनी त्यांना पैशाचा मोह आणि कामवासना म्हणायचा होता. या वचनाचा कणा ‘आधी’ हा शब्द आहे: ज्याने आधी देवाचे ज्ञान मिळवले आहे, तो मग धन आणि स्त्री यांच्यामध्ये राहूनही अडकत नाही.