श्रीरामकृष्ण परमहंस · साधना
हत्तीची आंघोळ
“हत्तीला आंघोळ घालून मोकळा सोडला, तर तो थोड्याच वेळात पुन्हा स्वतःला मळवून घेणारच. पण आंघोळ घातल्यावर त्याला त्याच्या जागी बांधून ठेवले, तर तो स्वच्छ राहतो. तुमचेही तसेच आहे. समजा, साधुसंतांच्या सहवासाच्या चांगल्या परिणामाने तुमचे मन एकदा शुद्ध झाले. मग तुम्ही संसारी माणसांत मोकळेपणाने मिसळायची स्वतःला मुभा दिली, तर ती शुद्धता लवकरच हरवणारच. पण मन देवावर लावून ठेवले, तर तुम्ही पुन्हा कधीही आतून मळणार नाही.”
माहूत हत्तीला नदीत किंवा तळ्यात आंघोळ घालतो, आणि घासूनपुसून स्वच्छ करतो. मोकळा सोडताच हत्ती लगेच पाठीवर धूळ आणि चिखल उडवू लागतो. वचनाचा मुद्दा त्याच्या उत्तरार्धात आहे. सत्संगाने साधकाचे मन स्वच्छ होऊ शकते, पण ती स्वच्छता आपोआप टिकत नाही. संसारी माणसांत परतला, की लवकरच त्याला स्वतःचे मन पूर्वीसारखेच धुळीने माखलेले दिसते. त्याला स्वच्छ ठेवते ती दुसरी आंघोळ नव्हे, तर बांधून ठेवणारा दोर: देवावर लावून ठेवलेले मन.