श्रीरामकृष्ण परमहंस · साधना
मोलकरणीचे घर
“संसारात कसे राहावे, हे त्यांना शिकवण्यासाठी मी त्यांच्यापुढे एका मोलकरणीचे, मुलाला सांभाळणाऱ्या दाईचे जीवन ठेवतो. “ही मोलकरीण मालकाच्या घराला ‘आमचे घर’ म्हणते. पण ते घर तिचे नाही, तिचे स्वतःचे घर दूर कुठल्यातरी खेड्यात आहे, हे तिला सारा वेळ ठाऊक असते. तिचे सगळे लक्ष त्या खेड्यातल्या घराकडे लागलेले असते. शिवाय, मालकाच्या हरीला कडेवर घेऊन ती म्हणते, ‘माझा हरी फार खोडकर झाला आहे,’ किंवा ‘माझ्या हरीला अमुक आवडते, तमुक आवडते.’ पण हरी तिचा नाही, हे तिला सारा वेळ पक्के ठाऊक असते. “माझ्याकडे येणाऱ्यांना मी सांगतो, या मोलकरणीसारखे अनासक्त राहा. संसारात राहा, पण संसाराचे होऊ नका. त्याच वेळी मन देवावर लावून ठेवा; देव हेच ते स्वर्गीय घर, जिथून सगळे आले आहेत. आणि भक्तीसाठी प्रार्थना करा, असे मी त्यांना सांगतो; ती भक्तीच त्यांना असे राहायला मदत करील.”
मोलकरणीचे घर
श्रीरामकृष्ण ब्राह्मसमाजाचे एक नेते प्रतापचंद्र मजुमदार यांच्याशी बोलत होते. ब्राह्मसमाज ही सुशिक्षित बंगाली लोकांची एक सुधारणावादी चळवळ होती. श्रीरामकृष्णांकडे येणारे लोक दिवसेंदिवस आध्यात्मिकदृष्ट्या वाढत आहेत का, असे प्रतापांनी विचारले होते. त्या लोकांपैकी पुष्कळजण गृहस्थ होते; त्यांच्यावर कुटुंबाचा भार होता. मोलकरीण मुलाला ‘माझा हरी’ म्हणते, घराला ‘आमचे’ म्हणते, तरी यातले काहीच तिचे नाही, हे तिला ठाऊक असते. गृहस्थाकडून श्रीरामकृष्ण असेच जीवन मागतात. ते त्याला कुटुंब सोडायला सांगत नाहीत. बायको, मूल, घर आणि पैसा माझे आहेत, ही भावना म्हणजे आसक्ती. ती त्याने सोडावी, आणि देव हेच स्वतःचे खरे घर मानून मन देवावर ठेवावे, असे ते सांगतात.