श्रीरामकृष्ण परमहंस · साधना
मुंगीच्या पावलांची चाहूल
“देवाची प्रार्थना मोठ्याने करावी का? तुम्हाला हवी तशी त्याची प्रार्थना करा. तो तुमचे ऐकणारच; कारण मुंगीच्या पावलांची चाहूलसुद्धा त्याला ऐकू येते.”
मुंगीच्या पावलांची चाहूल
हिंदू अनेक प्रकारे प्रार्थना करतात. देवाचे नाव मोठ्याने घेता येते, ओठांतल्या ओठांत पुटपुटता येते, किंवा फक्त मनातल्या मनात जपता येते. काही हिंदू धर्मशास्त्रग्रंथ मोठ्याने घेण्यापेक्षा शांत प्रकारांना वरचे स्थान देतात. बंगालचे वैष्णव भक्त कीर्तनात देवाचे नाव मोठ्याने गात: ढोल आणि झांजांच्या तालावर सगळे मिळून गात. कलकत्त्याचे सुधारक ब्राह्मो त्यांच्या सभांमध्ये मोठ्याने प्रार्थना करत. श्रीरामकृष्ण यांपैकी कोणताही एक प्रकार निवडत नाहीत. प्रार्थनेच्या पद्धतीला फारसे महत्त्व नाही, कारण देव सगळे ऐकतो. कोणालाही दिसणाऱ्या जीवांत मुंगी जवळजवळ सगळ्यात लहान; आणि तिच्या पावलांचा माणसाच्या कानाला जराही आवाज येत नाही. जो देव ती पावले ऐकतो, तो आरोळी जितक्या खात्रीने ऐकतो, तितक्याच खात्रीने कुजबुजही ऐकतो, आणि कधीही ओठांवर न आलेली प्रार्थनाही.