श्रीरामकृष्ण परमहंस · साधना
पाण्यातली नाव
“नाव पाण्यात राहिली तरी चालेल, पण पाणी नावेत राहता कामा नये. साधक संसारात राहिला तरी चालेल, पण संसार त्याच्यात राहता कामा नये.”
पाण्यातली नाव
येथे संसार (बंगालीतही हाच शब्द) म्हणजे गृहस्थाचे जीवन: घर आणि कुटुंब, काम आणि पैसा, आणि त्यांना चिकटलेल्या काळज्या आणि इच्छा. दक्षिणेश्वर म्हणजे कलकत्त्याच्या उत्तरेला गंगेच्या काठावरचे कालीचे मंदिर; श्रीरामकृष्ण तिथेच राहत. तिथे त्यांना भेटायला येणाऱ्यांपैकी पुष्कळजण गृहस्थ होते: बायका-मुले असलेले, शहरात नोकरी करणारे. घर सोडू पाहणाऱ्या तरुणांना ते कामिनी-कांचनाच्या त्यागाविषयी सांगत. गृहस्थांना मात्र ते घर सोडायला सांगत नसत. या वचनातला साधक, म्हणजे देवापर्यंत पोचू पाहणारा माणूस, स्वतःचे कुटुंब आणि काम सांभाळू शकतो. बाहेर ठेवायची आहे ती मनावरची संसाराची पकड: वस्तूंची हाव, त्यांची काळजी, आणि त्या माझ्या आहेत ही भावना. भारतीय शिकवण याला आसक्ती म्हणते. हे वचन धोका तिथे दाखवते, मनात; घरसंसारात नव्हे.