श्रीरामकृष्ण परमहंस · साधना
रडणारे मूल
“देवासाठी तुम्ही अगदी मनापासून, तळमळीने रडू शकता का? माणसे मुलांसाठी, बायकोसाठी, पैशासाठी तांब्याभर अश्रू ढाळतात. पण देवासाठी कोण रडतो? मूल खेळण्यांत रमलेले असते, तोपर्यंत आई स्वयंपाक आणि घरातली इतर कामे करत राहते. पण खेळण्यांत मुलाला गोडी उरत नाही, तेव्हा ते खेळणी फेकून देते आणि मोठ्याने आईसाठी रडू लागते. मग आईला स्वयंपाकघरात थांबवत नाही. प्रसंगी ती भाताचे पातेलेही चुलीवरून उतरवून ठेवते. ती घाईघाईने मुलाकडे धावते आणि त्याला मांडीवर घेते.”
रडणारे मूल
श्रीरामकृष्ण एका ब्राह्मोशी बोलत होते. ब्राह्मो म्हणजे ब्राह्मसमाजाचा सभासद; ब्राह्मसमाज ही एकाच निराकार देवाची प्रार्थना करणाऱ्या सुशिक्षित बंगाली लोकांची सुधारणावादी चळवळ होती. त्या माणसाने विचारले होते, देव दिसू शकतो का; आणि दिसत असेल, तर मग तो आपल्याला का दिसत नाही. श्रीरामकृष्ण म्हणाले, की देव नक्कीच दिसू शकतो; साकार रूपांतही आणि निराकार म्हणूनही. मग त्या माणसाने विचारले, कोणत्या साधनाने; त्यावर श्रीरामकृष्णांनी हे उत्तर दिले. येथे ते कोणताही विधी, ग्रंथांचे अध्ययन किंवा ध्यानाची पद्धत सांगत नाहीत. ते एवढेच विचारतात: हा माणूस रडू शकतो का? म्हणजे, लोकांना जसे स्वतःचे कुटुंब आणि पैसा हवे असतात, तसा याला देव हवा आहे का? आणि देवाच्या जागी याला दुसरे काहीच नको आहे का? त्यांच्या बोलण्यात रडणे म्हणजे हीच तळमळ.