श्रीरामकृष्ण परमहंस · साधना
वादळातला नावाडी
“आत्म्याच्या आत जे आहे, त्याचा साक्षात्कार व्हायचा असेल, तर साधनेवाचून भागत नाही. सुरुवातीला ती लागतेच; नंतर ती सोपी होत जाते. सुकाणू धरलेला माणूस नागमोडी पात्रांतून, उसळत्या लाटांतून, वादळातून आणि पावसातून नाव नेत असतो, तोपर्यंत त्याला सावध राहावे लागते. पण हे सगळे पार केले, की तो सुकाणूपाशी निवांत बसू शकतो, अनुकूल वाऱ्याला शीड उभारून चिलीम भरायला घेऊ शकतो. तसेच, कामिनी-कांचनाचे भयंकर वादळ एकदा शमले, की सगळीकडे शांत, निवांत होते.”
साधना कायमची चालू ठेवावी लागते का, असे एका शिष्याने श्रीरामकृष्णांना विचारले होते. कामिनी म्हणजे स्त्री, कांचन म्हणजे सोने. येथे ते संसारात राहणाऱ्या एका शिष्याशी बोलत होते. कामिनी-कांचन या शब्दांनी त्यांना कामवासना आणि पैशाचा मोह म्हणायचा होता.