श्रीरामकृष्ण परमहंस · संसार आणि माया
अहंकार हाच पडदा
“माणसाचा अहंकार हीच माया. या अहंकाराने पडद्यासारखे सगळे झाकून टाकले आहे. ‘मी’ मेला की सगळा त्रास संपतो. देवाच्या कृपेने माणसाला एकदा जरी कळले की कर्ता मी नाही, तर तो जिवंतपणीच नक्की मुक्त होतो. तो सगळ्या भीतीच्या पलीकडे जातो. “ही माया, म्हणजे अहंकार, ढगासारखी आहे. ढग लहान असला तरी सूर्याला झाकतो. ढग दूर झाला की सूर्य लगेच प्रकाशू लागतो. तसेच, गुरूंच्या अपार कृपेने आपला अहंकार नष्ट झाला, की लगेच देवाचे दर्शन होते.”
ब्राह्मसमाजाचे एक प्रचारक विजयकृष्ण गोस्वामी यांनी विचारले होते, “महाराज, आम्ही असे बंधनात का आहोत? आम्हाला देव का दिसत नाही?” त्यांना श्रीरामकृष्ण हे उत्तर देत होते. येथे माया म्हणजे देवाला आपल्यापासून झाकणारी गोष्ट, आणि ती अहंकारच आहे, असे श्रीरामकृष्ण म्हणतात.