श्रीरामकृष्ण परमहंस · संसार आणि माया
इंग्रजी बूट
“माणसाचे खरे स्वरूप सच्चिदानंद आहे. पण अहंकाराच्या मायेने त्याच्यावर अनेक उपाधी चढवल्या आहेत, आणि तो स्वतःचे खरे स्वरूप विसरून गेला आहे. “प्रत्येक उपाधीबरोबर माणसाचा स्वभाव बदलतो. माणसाने काळ्या काठाचे मलमलीचे धोतर नेसले, की निधुबाबूंची प्रेमगीते आपसूक त्याच्या ओठांवर येतात. तो पत्ते खेळू लागतो, आणि फिरायला बाहेर पडला की छडी फिरवत चालतो. अगदी किरकोळ अंगाच्या माणसानेसुद्धा इंग्रजी बूट घातले, की तो लगेच शीळ घालू लागतो. जिना चढायचा असला, तर साहेबासारखा एकेका पायरीवरून उड्या मारत वर जातो.”
सच्चिदानंद म्हणजे अस्तित्व, ज्ञान आणि आनंद: वेदान्तानुसार देवाचे, आणि माणसाचेही, खरे स्वरूप. उपाधी म्हणजे बाहेरून स्वरूपावर चढवलेली कोणतीही गोष्ट: पोशाख, भूमिका, संपत्ती. तिच्यामुळे स्वरूप जे नाही ते असल्यासारखे भासते, आणि त्याचे वागणे बदलते. काळ्या काठाचे बारीक मलमलीचे धोतर हा कलकत्त्याच्या छैलबटाऊंचा पोशाख होता. निधुबाबू (रामनिधी गुप्त) यांनी बंगाली प्रेमगीते लिहिली; ती कलकत्त्यात लोकप्रिय होती. साहेब म्हणजे इंग्रज.